Η Ορθοδοξία στοιχείο του Νεοελληνικού μας πολιτισμού

Ιωάννης Ε. Αναστασίου

Η Ορθοδοξία στοιχείο του Νεοελληνικού μας πολιτισμού

Από το «Χριστιανικόν Συμπόσιον» 1969, εκδ. Ι.Δ. ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ Α.Ε. Αθήναι 1968.


Η ΣΠΟΥΔΗ των στοιχείων του νεοελληνικού μας πολιτισμού είναι σημαντικό έργο και αρκετοί διανοούμενοι ασχολούνται μ’ αυτό. Εξετάζονται οι διάφορες μορφές του λαϊκού μας πολιτισμού, η γένεση και ανάπτυξή τους και γενικώτερα η επίδρασή τους στη ζωή του λαού. Έτσι ξαναγυρίζουμε στις ρίζες μας και διαπιστώνουμε ποια είναι τα θεμέλια του νέου Ελληνισμού, ποιος ο πνευματικός και ο ψυχικός του κόσμος και ποια η πνευματική συνείδηση του λαού μας. 

Με την εξέταση αυτή δίνεται ακόμη η αφορμή να προβληματιστούμε για το σήμερα και να διαπιστώσουμε ποιες από τις παραδομένες αξίες κρατάει ακόμα ο λαός μας και ποιο ρόλο παίζει η παράδοση στη σημερινή εποχή. 

Ωστόσο για να γίνη η εξέταση των στοιχείων του λαϊκού μας πολιτισμού πρέπει σ’ αυτή ν’ αναφερθούν όλα τα στοιχεία, γιατί συχνά όταν σύγχρονοί μας τ’ αναφέρουν παραλείπουν την Ορθοδοξία ή τη μνημονεύουν παροδικά δίχως να της δίνουν την αξία και την προσοχή που της αρμόζει. 

Έτσι μιλούν για τη λαϊκή τέχνη, την αρχιτεκτονική, τα δημοτικά τραγούδια, τα παραμύθια και τις λαϊκές παραδόσεις, την κοινοτική οργάνωση και τις συντεχνίες τον καιρό της τουρκοκρατίας και άλλα παρόμοια στοιχεία. Τα εξετάζουν και τα παρουσιάζουν σαν τα δεδομένα που αποτελούν τη δομή και την έκφραση του πολιτισμού μας στα χρόνια της τουρκοκρατίας και ύστερ’ απ’ αυτή. Γιατί και σήμερα ακόμα, αν εξαιρέσουμε τους τομείς όπου εισχώρησε η μηχανή ή τις μεταβολές που παρατηρούνται στο λαό από τις νέες συνθήκες που επικράτησαν, ζουν πολύ ή λίγο τα στοιχεία αυτά. 

Αυτές όμως όλες τις εκδηλώσεις δεν πρέπει να τις βλέπουμε ξεκομμένες μονάχα σε μια χρονική περίοδο, αλλά χρειάζεται να τις προβάλουμε στο παρελθόν και να τις τοποθετήσουμε στην ιστορική τους συνέχεια. Ακόμα δεν πρέπει να τις θεωρούμε μονάχα εξωτερικά, αλλά βαθύτερα• να κοιτάξουμε την ψυχή του λαού για να εξακριβώσουμε και το κρυμμένο αλλού και σ’ άλλες εκδηλώσεις ψυχικό και πνευματικό περιεχόμενο. 

Την ιστορική συνέχεια του λαϊκού μας πολιτισμού δε θα την αναζητήσουμε στο μακρυνό παρελθόν, δηλαδή στην κλασσική Ελλάδα, αλλά στο κοντινό Βυζάντιο, από το οποίο και προέρχεται ο λαός μας. 

Ολόκληρη η δομή της κοινωνίας, οι θεσμοί, η γλώσσα, τα έθιμα προέρχονται σε ευθεία γραμμή από το Βυζάντιο. Η αρχαιότητα στα υστερινά βυζαντινά χρόνια και στα πρώτα της τουρκοκρατίας, είναι για το λαό μια παληά ανάμνηση, όχι και τόσο ξεκάθαρη. 

Οι μορφωμένοι έχουν σαφέστερα συνείδηση του αρχαίου κόσμου, γιατί τον μελετούν από τα βιβλία. Ωστόσο η γνώση αυτή δε φτάνει ως το λαό., για τον οποίο οι Έλληνες έχουν πάρει μυθικές ηρωικές διαστάσεις. Είναι οι «Έλλενοι» που έζησαν στα παληά απροσδιόριστα χρόνια, που έχτισαν κάστρα με πέτρες θεόρατες κι ήταν γίγαντες αντρειωμένοι. 

Την ψυχή του Βυζαντίου τη διαπερνάει η Ορθοδοξία. Αυτή στάθηκε έφεση και σκοπός ζωής, φλάμπουρο και σκουτάρι, πολεμική ιαχή και φωτοδότης πυρσός. Θέρμανε τον αυτοκράτορα, πύρωσε την καρδιά του λαού, φανάτισε τον καλόγερο και πύργωσε μια κοινωνία που αναδείχτηκε όχι μονάχα ασπίδα του πολιτισμού, όπως την παρασταίνουν, αλλά και φωτοδότρα. 

Υπάρχουν μερικοί ακόμα που βλέπουν στο Βυζάντιο μονάχα στείρες θεολογικές συζητήσεις, πνευματική φτώχεια, δυναστικές ίντριγκες και καλογηρισμό. Ξεχνούν πως πρέπει να μετρήσουν το Βυζάντιο με τα μέτρα του καιρού του και να το συγκρίνουν με τα άλλα κράτη της εποχής του. 

Ποτέ δεν έπαψε στο Βυζάντιο ν’ άνθίζη η παιδεία κι ούτε έλειψαν οι μορφωμένοι άνθρωποι, τα σχολεία και οι δάσκαλοι. Οι Βυζαντινοί μορφωμένοι άνθρωποι ήξεραν τους κλασσικούς συγγραφείς και τους καταλάβαιναν περισσότερο από εμάς τους νεοέλληνες. 

Οι θεολογικές τους συζητήσεις ήταν δεμένες με την πίστη και τη ζωή και την ενότητα της αυτοκρατορίας, γιατί η Ορθοδοξία ήταν ο σύνδεσμος που κρατούσε δεμένο το λαό με τον αυτοκράτορα και την πολιτεία, άσχετο αν αυτό με τα σημερινά κριτήρια το βρίσκουμε παράξενο ή αν έβλαψε το Βυζάντιο σε ορισμένες εποχές. Αν από το λόγον αυτό έχασε το Βυζάντιο εδαφικές εκτάσεις, κέρδισε όμως σε εσωτερική συνοχή. 

Το σταθερό νόμισμά του διατηρήθηκε ολόκληρους αιώνες και το θεωρούσαν τότε πως είχε μοναδική αξία. Και οι καλόγηροι ήταν οι δάσκαλοι, οι πρεσβευτές του αυτοκράτορα, οι άνθρωποι που έφερναν τον πολιτισμό και το Χριστιανισμό σε λαούς απολίτιστους. Δεν πρέπει να βλέπουμε μονάχα τη μια όψη, αλλά και την άλλη, την ευεργετική, που τη λησμονούμε επιπόλαια. 

Η Ορθοδοξία διαποτίζει το Βυζάντιο και το κατασταίνει ικανό να ζήση και να φωτίση κι άλλους λαούς με το φως που έχει αυτό το ίδιο. έχει ιδανικό την πίστη και αυτή το φωτίζει και το οδηγεί. Ο Βυζαντινός άνθρωπος χάρις σ’ αυτή νοιώθει ολοκληρωμένος, περήφανος, ικανός να σταθή δίπλα σ’ άλλους γειτονικούς και μακρυνούς λαούς και να διακηρύξει την υπεροχή του σ’ όλα τα πεδία, στην επιστήμη, στη θρησκεία, στην τέχνη, στον πολιτισμό, στα πολεμικά. Κι όταν ήρθε η ώρα κι έπεσε, έμεινε στο λαό η Ορθοδοξία και η Εκκλησία. Η Εκκλησία σαν θεσμός οργανωμένος ανάλαβε τη διοίκηση και την παρηγοριά του λαού. 

Στα χρόνια της πικρής σκλαβιάς ο λαός συσπειρώθηκε γύρω στην Εκκλησία. Δάσκαλοί του έγιναν οι παπάδες κι οι καλόγεροι, δικαστές του οι επίσκοποι. Κάτω από τους θόλους των ναών με το φόβο στην καρδιά έχυναν στην ψυχή του λαού την παρηγοριά και την ελπίδα και κρατούσαν αναμμένη τη φλόγα που θύμιζε την παληά δόξα, κρατώντας ζωντανή την ελπίδα του μελλούμενου λυτρωμού. 

Μαζί μ’ αυτά γίνονταν και η χριστιανική διδαχή. Όμως ο κλήρος που θα μπορούσε τότε να διδάξη το λαό βρίσκονταν σε χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και η διδασκαλία, με σπάνιες εξαιρέσεις, περιορίζονταν στα εξωτερικά και στα τυπικά. Αλλά η επανάληψη των ακολουθιών, της λειτουργίας και των Ευαγγελικών αναγνωσμάτων άφηνε στο λαό θρησκευτικές γνώσεις βαθύτερες και γνησιώτερες και διαμόρφωνε και το χαρακτήρα του. Κυκλοφορούσαν φυλλάδες με βίους αγίων και με λαϊκό θρησκευτικό περιεχόμενο και ασκούσαν επίδραση σε όσους τις διάβαζαν. 

Έτσι, από την παράδοση την ξεκινημένη από το Βυζάντιο, από τις συνθήκες κάτω από τις οποίες βρέθηκε ο λαός και από τη διδαχή που άκουγε ολόκληρος ο λαϊκός μας πολιτισμός στα χρόνια της τουρκοκρατίας διαποτίστηκε από την Ορθοδοξία. 

ΠΡΩΤΑ ΠΡΕΠΕΙ να ξεχωρίσουμε την εμμονή του λαού στη χριστιανική πίστη και ειδικώτερα στην Ορθοδοξία. Όσοι αλλαξοπίστησαν πέρασαν στην τάξη των κατακτητών, των αφεντάδων, κι είχαν όλα τα προνόμια. Ωστόσο ο ραγιάς, μ’ όλο που στη ζωή του γνώριζε μονάχα βάσανα και φόβο κι έβλεπε κάθε μέρα ζωντανό το παράδειγμα των χτεσινών ραγιάδων που καλοπερνούσαν γιατί άλλαξαν τη θρησκεία τους, έμεινε πιστός στη χριστιανική θρησκεία. 

Πολλοί θυσίασαν τη ζωή τους όταν τους ζητήθηκε ν’ αρνηθούν την πίστη τους. Κι αυτοί ήταν αγράμματοι τεχνίτες, ξωμάχοι, άνθρωποι του λάου. Εκείνες τις ώρες που τους κολάκευαν κι ύστερα τους βασάνιζαν, έβρισκαν μέσα τους μυστικές δυνάμεις που τους έκαναν ικανούς να διαφεντέψουν κάτι που τους ήταν παραδομένο από τους προγόνους, κάτι που πίστευαν ότι ήταν αδιάσπαστα ενωμένο με την ύπαρξη τους. 

Την ίδια στάση κράτησαν και απέναντι στους μισιονάριους που πάσχιζαν να τους ξεστρατίσουν από την Ορθοδοξία. Στις περιοχές που κρατούσαν οι Δυτικοί, χώρισαν τον εαυτό τους απ’ εκείνους και έμειναν πιστοί στην Ορθοδοξία που τη θεωρούσαν σαν ιδιαίτερο δικό τους γνώρισμα, θρησκευτικό και εθνικό. Οι λίγοι που ακολούθησαν τους Δυτικούς αφήνοντας την Ορθοδοξία, απομονώθηκαν από το λαό και ζούσαν δική τους ξεχωριστή ζωή. Ένας απ’ αυτούς στην Κρήτη παραπονείται πως στο δρόμο τον φώναζαν «κάθαρμα και άγος». 

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο λαός στηρίζονταν σε εξωτερικά γνωρίσματα για να ξεχωρίζη τους Δυτικούς, δίχως να μπορή να παρακολουθήση τις θεολογικές διαφορές που υπήρχαν ανάμεσα στις Εκκλησίες. Στην αντίθεση αυτή έπαιζε ρόλο και το γεγονός ότι οι Ρωμαιοκαθολικοί βρίσκονταν στη χώρα σαν κατακτητές. Ο Τούρκος είχε άλλη θρησκεία, ο Φράγκος είχε άλλη ομολογία, όμως δεν ήταν ορθόδοξος• αυτή ήταν η διαφορά που την καταλάβαινε ο λαός. 

ΒΑΘΕΙΑ ΔΙΑΠΟΤΙΣΜΕΝΗ από την Ορθοδοξία είναι η καθημερινή ζωή του λαού. Ο κύκλος του χρόνου καθορίζεται από το εκκλησιαστικό εορτολόγιο• οι μεγάλες κι οι μικρές γιορτές είναι σταθμοί για την καθημερινή κι επαγγελματική ζωή. Μήνες παίρνουν ονόματα από γιορτές αγίων, η σπορά λογαριάζεται με τις γιορτές, οι τσομπάνοι ρογιάζονται σε περιόδους που κανονίζονται πάλι από τις γιορτές, οι αλλαγές του καιρού σημαδεύονται απ’ αυτές και οικογενειακά ή άλλα γεγονότα της ζωής καθορίζονται να γίνουν Πάσχα ή Χριστούγεννα. Οι σαρακοστές αποτελούν σταθμό για όσους τις κρατούν και για όσους τις καταλύουν. Πλήθος και λογιαστές ευχές βρίσκονται στο στόμα του λαού με την ευκαιρία κάθε γιορτής. Στον αστικό πληθυσμό κάθε ισνάφι έχει τον προστάτη του άγιο, που τον τιμάει και τον γιορτάζει επίσημα. Ο παπάς της ενορίας στην πόλη είναι πρόσωπο αξιοσέβαστο και πάνω απ’ όλους στα χρόνια της τουρκοκρατίας βρίσκονταν ο επίσκοπος που κυβερνούσε όλες τις δραστηριότητες της επαρχίας. 

Η συμμετοχή του λαού στη λατρεία της Εκκλησίας παληότερα ήταν πιο έντονη. Τις μεγάλες γιορτές και σήμερα οι Εκκλησίες γεμίζουν και σ’ όλους κυριαρχεί η αίσθηση του ξεχωριστού τις μέρες αυτές. Στην οικογενειακή και στην ατομική ζωή δίνεται μια καινούρια πνοή. Και οι άνθρωποι που είναι αδιάφοροι απέναντι στη θρησκεία αισθάνονται κι αυτοί κάτι το ξεχωριστό, ξαναζούν παληά βιώματα, ξανάρχονται στη σκέψη τους λησμονημένες συγκινήσεις. Κάποια νοσταλγία των παιδικών χρόνων, αναμνήσεις από μια εκκλησία του χωριού, από το χριστιανικό σπίτι, ξαναζούν έντονα και φέρνουν μιαν ανάλαφρη συγκίνηση στην καρδιά. Ο λαός είναι δεμένος με τη χριστιανική λατρεία όπως την εκφράζει η Ορθοδοξία. Ο ναός με τη διακόσμησή του, το θυμίαμα, τα κεριά, η ψαλμωδία, τα λόγια, οι προσευχές για τους νεκρούς, που τους θυμόμαστε αρκετές φορές το χρόνο, συνθέτουν έναν κόσμο που ο λαός τον έχει στην ψυχή του και τον ζη έντονα και συνειδητά. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο άνθρωπος του λαού περιμένει χριστιανικές εκδηλώσεις και μετά το θάνατό του, εκδηλώσεις αγάπης και μνήμης. Θέλει ν’ ανάβεται ένα κερί στην εκκλησία κι ένα καντήλι να καίη στη μνήμη του. 

ΟΛΟΣ ΑΥΤΟΣ ο κόσμος της λαϊκής Ορθοδοξίας εκδηλώνεται έντονα στη λαϊκή λογοτεχνία. Τα δημοτικά τραγούδια, τα παραμύθια, και οι παραδόσεις και οι παροιμίες είναι διαποτισμένες όχι μόνο με λέξεις και έννοιες παρμένες από την εκκλησιαστική και τη θρησκευτική ορολογία και διδαχή, αλλά και με το χριστιανικό πνεύμα. Η πρόνοια, η δικαιοσύνη και η αγάπη του Θεού αναφέρονται συχνά σ’ αυτά. Ο Χριστός, η Παναγία, οι άγιοι και οι κληρικοί έχουν τη θέση τους. Η ηθική του λαού, όπως εκδηλώνεται σ’ αυτά τα πνευματικά προϊόντα είναι διαποτισμένη από τη χριστιανική διδαχή, όσο στοιχειώδης κι αν ήταν τον καιρό της τουρκοκρατίας. Η έννοια της ελευθερίας και της εθνικής ανεξαρτησίας συνδυάζεται με τη δικαιοσύνη του Θεού. Ακόμα και τα σκωπτικά δημοτικά τραγούδια που αναφέρουν κληρικούς δεν έχουν αντικληρικό πνεύμα, ο λαός λέει ένα αστείο για τον παπά, γιατί τον νιώθει ολότελα δικό του. 

Οι ηθικές αντιλήψεις του λαού φαίνονται καλύτερα κατασταλαγμένες στις παροιμίες, που για πολλούς χρησιμεύουν σαν πρακτικός οδηγός της καθημερινής ζωής. Το καταστάλαγμα της πείρας και οι σκέψεις τους είναι χριστιανικές. Είναι η χριστιανική πίστη κατασταλαγμένη σαν βίωμα και οδηγός της ζωής, όπως παραδόθηκε ύστερα από αιώνες διεργασία που πέρασε στη λαϊκή ψυχή. 

Και στα τραγούδια της Μ. Εβδομάδας, που έχουν που και που ένα λόγιο τόνο, οι διηγήσεις από τα Ευαγγέλια αναπλάθονται κι ανακατεύονται με καθαρά λαϊκά στοιχεία. Αυτά που λέει ο λαϊκός τραγουδιστής για να εκφράση τον πόνο δεν θα τάλεγε βέβαια ένας θεολόγος, βρίσκομε όμως σ’ αυτά απηχήσεις από την υμνογραφία της Μ. Εβδομάδας. 

ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ μπορούμε να παρακολουθήσουμε την έκφραση της λαϊκής ψυχής. 

Έχομε πρώτα την τέχνη που σχετίζεται με τους τόπους της λατρείας, με τους ναούς, και με τη χριστιανική λατρεία γενικώτερα. Αρχιτέκτονες και μαστόροι κρατούν τα παληά πρότυπα του Βυζαντίου και χτίζουν τις εκκλησίες με ρυθμούς που ήταν τότε γνωστοί. Λείπει βέβαια τον καιρό της τουρκοκρατίας η μεγαλοπρέπεια και το μέγεθος των βυζαντινών ναών, κρατούν ωστόσο τα παληά σχέδια. Ας σημειώσουμε ότι και σήμερα ακόμα, μ’ όλο που άλλαξε ριζικά η αρχιτεκτονική και τα υλικά δομής, μένομε ακόμα στα παληά σχέδια, αν και θα ήταν εύκολο να χτιστούν εκκλησίες σε μοντέρνους ρυθμούς, όπως γίνεται στη Δύση σε ρωμαιοκαθολικές και προτεσταντικές κοινότητες. 

Στη ζωγραφική των εκκλησιών στα χρόνια της τουρκοκρατίας αναδείχτηκαν διαλεχτοί τεχνίτες. Κράτησαν κι αυτοί την παληά παράδοση στην τεχνοτροπία, στα χρώματα, στις παραστάσεις και στα θέματα. Στα μεταγενέστερα χρόνια πήραν και ξενότροπα στοιχεία από τη Δύση, ωστόσο κι αυτά οι μεγάλοι τεχνίτες τα προσάρμοσαν στα παληά μοτίβα. Σε πολλές παραστάσεις πρόσθεσαν λαϊκά στοιχεία όχι μονάχα σε διακοσμητικά θέματα, αλλά ζωγράφισαν και εικόνες με λαϊκό χαρακτήρα. 

Παράλληλα σαν καθαρά λαϊκή τέχνη παρουσιάζεται στο ναό η ξυλογλυπτική. Έχομε θαυμάσια ξυλόγλυπτα τέμπλα, άμβωνες, δεσποτικά, κορνίζες για εικόνες, στασίδια, σταυρούς και πατερίτσες. Σ’ αυτά η λαϊκή επιδεξιοσύνη και φαντασία φανερώνονται πλούσιες και αποδοτικές, γιατί δεν είχαν περιορισμούς. Τα θέματα που δουλεύουν είναι ελεύθερα και αυτοσχέδια πολλές φορές και η τέχνη λεπτή και δική τους. 

Και η χρυσοχοϊκή πρόσφερε τα έργα της και σε πολλά μέρη έχομε τεχνίτες που δουλεύουν το χρυσάφι και το ασήμι με εξαιρετικό τρόπο. Δισκοπότηρα, σταυροί, εξαπτέρυγα και άλλα ιερά σκεύη βγήκαν από τα εργαστήρια αυτά με λεπτή τέχνη. Έχομε ακόμα στους ναούς κεντητούς επιτάφιους και λάβαρα κι άλλα υφαντά και κεντητά με λεπτή τέχνη. 

Όλα αυτά βέβαια τα δούλευαν οι τεχνίτες και περίμεναν αμοιβή, γιατί ήταν επαγγελματίες, ωστόσο πρέπει να σημειώσουμε ότι είχαν στην ψυχή τους μεράκι, επιμέλεια και ενθουσιασμό για την ωραία δουλειά. Ήταν διαποτισμένοι με θρησκευτική πίστη και με το αίσθημα ότι κατασκεύαζαν κάτι ιερό, ότι δούλευαν για την Εκκλησία. Αυτά όλα είναι έκφραση θρησκευτικής τέχνης και έργα λαϊκής τέχνης με θρησκευτική πνοή. 

Εκτός απ’ αυτά, στα λαϊκά χειροτεχνήματα που γίνονται για τη διακόσμηση των σπιτιών έχουμε και χριστιανικό στοιχείο. Σε λαϊκές ζωγραφιές υπάρχει ένα χριστιανικό θέμα, σε κεντήματα και υφαντά ο σταυρός, ο δικέφαλος αετός χρησιμοποιούνται σα διακοσμητικά θέματα. Όλα αυτά μπορεί να είναι η μόδα του καιρού, δεν παύουν όμως να εκφράζουν τη βαθύτερη σκέψη και το λαϊκό αίσθημα. 

Εκτός απ’ αυτά έχομε στα χρόνια της τουρκοκρατίας και τις θρησκευτικές εκδόσεις, τις φυλλάδες, τους βίους αγίων, κηρύγματα ιερωμένων που κυκλοφορούσαν πλατειά στον ελληνόφωνο κόσμο και διαβάζονταν από τον λαό. Αυτά αποτελούσαν την πνευματική τροφή του και διαμόρφωναν τη σκέψη του. 

Έτσι λοιπόν ο λαϊκός μας πολιτισμός παρουσιάζεται σε πολλά ουσιώδη σημεία στενά δεμένος με την Ορθοδοξία, η οποία πρόσθεσε βάθος και ιδιαίτερο ψυχικό και πνευματικό περιεχόμενο σ’ αυτόν. Δίχως την έννοια της θρησκείας και την ψυχική καλλιέργεια που χάρισε, ο λαϊκός μας πολιτισμός θα ήταν φτωχότερος και ο χαρακτήρας του λαού διαφορετικός. 

Η θρησκεία δεν επέδρασε μονάχα σαν κατασταλτικός παράγοντας στις βίαιες τάσεις και ροπές του χαρακτήρα, αλλά και τον πλούτισε με τις χριστιανικές αρετές, την αγαθοεργία, την φιλοξενία, την τιμιότητα και την έννοια της ελευθερίας. Η διατήρηση της Ορθοδοξίας ήταν ενωμένη με την έννοια της συντηρήσεως του γένους, της ανεξαρτησίας και της ελευθερίας. Το «μελλούμενο», δηλαδή η εθνική αποκατάσταση, είναι έννοια θρησκευτική και εθνική. 

Όσο για την αγαθοεργία, ας θυμηθούμε μονάχα τους ευεργέτες, που είναι καθαρά λαϊκές μορφές. Φτωχοί ξεριζώθηκαν από τον τόπο τους και πλούτισαν στην ξενιτιά. Όμως διέθεσαν τα πλούτη τους για το γένος. Αν διαβάσουμε τις διαθήκες τους θα διαπιστώσουμε ότι είναι πρώτα θρησκευτικές προσωπικότητες και ύστερα εθνικές. Εκείνο που σταθερά ξανάρχεται στη σκέψη τους είναι η χριστιανική αγάπη και ο πόθος να βοηθήσουν τον λαό για να διατηρήση και ν’αυξήση την πίστη πρώτα και την εθνική συνείδηση ύστερα. Η κεντρική σκέψη είναι ότι με την ανακούφιση της δυστυχίας και με τον πνευματικό φωτισμό διατηρείται η πίστη, που θα φέρη και την εθνική αποκατάσταση. 

Έτσι φαίνεται καθαρά πόσο βαθιά διαποτισμένος από την Ορθοδοξία είναι ο νεοελληνικός μας πολιτισμός. 

ΩΣΤΟΣΟ, όπως αναφέραμε και στην αρχή, το γεγονός αυτό παραγκωνίζεται ή και δεν αναφέρεται ολότελα σήμερα από πολλούς. 

Η παράλειψη αυτή έχει τις ρίζες της στη διακοπή της συνέχειας του εθνικού μας βίου που έφερε μαζί της και την περιφρόνηση προς το Βυζάντιο που αισθάνονταν οι λόγιοι πριν από λίγον καιρό και κάμποσοι απληροφόρητοι τρέφουν και σήμερα ακόμα. 

Ο κλασσικισμός και ο αττικισμός του περασμένου αιώνα που εξακολούθησε και στις αρχές του εικοστού να επικρατή στον τόπο μας, έκανε ώστε κάθε τι το ελληνικό να συνδυασθή με την κλασσική αρχαιότητα και να λησμονηθή η αλεξανδρινή εποχή και περισσότερο ακόμα το Βυζάντιο. Ένας καθηγητής της κλασσικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δήλωνε πως περιφρονούσε την Π. Διαθήκη και τα Ευαγγέλια, γιατί δεν ήταν γραμμένα σε αττική γλώσσα κι έτσι δεν μπορούσε να τα διάβαση γιατί ενοχλούσαν το κλασσικό γλωσσικό του αισθητήριο. 

Έτσι δημιουργήθηκε βαθύ ρήγμα και η χιλιόχρονη βυζαντινή ιστορία μας όχι μονάχα δεν μελετήθηκε, αλλά περιφρονήθηκε, χλευάστηκε και θεωρήθηκε σαν περίοδος καταπτώσεως και παρακμής. 

Στις αντιλήψεις αυτές επέδρασαν και οι δυτικοευρωπαίοι που είχαν τη γνώμη αυτή για το Βυζάντιο επηρεασμένοι από παλιότερες ιδέες πολιτικές και θρησκευτικές, που είχαν δημιουργήσει διάχυτη αντιπάθεια στη Δύση για το Βυζάντιο. 

Παλιότερα και στα κατοπινά χρόνια το σχίσμα των Εκκλησιών έκανε τους δυτικούς να βλέπουν τους Βυζαντινούς σαν σχισματικούς κι αιρετικούς. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία βλέποντας την αντίσταση των Ελλήνων, που δεν δέχονταν να υποταχθούν στον παπισμό, δυνάμωνε την κατακραυγή εναντίον τους και μιλούσε για τις θρησκευτικές πλάνες και την πονηριά τους. Η κατηγορία για την πονηριά των Ελλήνων ήταν παλιότερη κι είχε τις ρίζες της στα ρωμαϊκά χρόνια. 

Στον πολιτικό και οικονομικό τομέα η αντίθεση εκδηλώνονταν το ίδιο έντονη, γιατί το Βυζάντιο που κάποτε κατείχε όλη την οικονομική δύναμη στη Μεσόγειο, κι όταν άρχισε να τη χάνη, αντιστέκονταν αποτελεσματικά στις αρπαχτικές βλέψεις των δυτικών προς τ’ ανατολικά. Όταν το γονάτισε η Δ’ Σταυροφορία κατάφερε πάλι να ξαναγίνη κράτος και στάθηκε στα πόδια του ταλαιπωρημένο δύο αιώνες ακόμα. Η διαφορά ανάμεσα στις γλώσσες, στο μορφωτικό και στο πνευματικό επίπεδο, στον πλούτο και στη ζωή γενικώτερα δημιουργούσε πρόσθετες αιτίες για αντιπάθεια. 

Αυτά όλα ζούσαν υποσυνείδητα και στα νεώτερα χρόνια και γι’ αυτό οι δυτικοί ιστορικοί παρουσίασαν το Βυζάντιο σαν κράτος διεφθαρμένο, καλογηρικό, που ζούσε σε διαρκή παρακμή. 

Περιηγητές που ήρθαν από τη Δύση τον καιρό της τουρκοκρατίας εκφράζονταν με οίκτο ανάμικτο με περιφρόνηση για το λαό μας και με καθαρή περιφρόνηση για την Ορθόδοξη Εκκλησία μας. Οι περισσότεροι ήσαν προτεστάντες κι έβλεπαν στην Εκκλησία μας ειδωλολατρικές τελετές και δεισιδαιμονίες, και περιφρονούσαν τον κλήρο. Αργά τον περασμένο αιώνα άρχισαν οι δυτικοί ιστορικοί να βλέπουν το Βυζάντιο με διαφορετικά μάτια. 

Οι δικοί μας λόγιοι επηρεάστηκαν από τις ιδέες αυτές και χωρίς να εξετάσουν τα βαθύτερα αίτια και καλύτερα τα πράματα, ακολούθησαν τη μόδα και περιφρόνησαν κι αυτοί με τη σειρά τους το Βυζάντιο, στρέφοντας την προσοχή τους προς την κλασσική Ελλάδα. 

Η άγνοια αυτή έφερε μαζί της και την άγνοια της Ορθοδοξίας και θεωρήθηκε κι αυτή στοιχείο παρακμής, ένα από τα χαρακτηριστικά του Βυζαντίου, για το οποίο δεν ήταν ανάγκη να γίνεται λόγος. Αργότερα στη σκέψη πολλών το Βυζάντιο αποκαταστάθηκε, όχι όμως και η Ορθοδοξία, γιατί το Βυζάντιο θεωρήθηκε σαν μια εποχή αξιοπρόσεχτη, η Ορθοδοξία όμως εξακολούθησε να μένη παραμελημένη. Τη φαντάζονταν σαν κάτι το αποστεωμένο, μια Εκκλησία που περιορίζονταν μονάχα στη λατρεία κι είχε να δείξη στο παρελθόν της μονάχα στείρες θεολογικές συζητήσεις. 

Άλλος ένας λόγος που δεν αναφέρεται η Ορθοδοξία είναι το ρασιοναλιστικό πνεύμα που επικράτησε τον περασμένο αιώνα στην πνευματική ζωή της χώρας και εξακολουθεί να επικρατή και σήμερα ακόμα σε πολλούς. 

Πολλοί δικοί μας, όπως και ξένοι, πίστευαν ότι όλα τα προβλήματα μπορούν να λυθούν με το λογικό και την επιστήμη. Η απασχόληση με τη μεταφυσική και τη θρησκεία θεωρήθηκε χαμένος κόπος. 

Οι νέες αντιλήψεις για τη ζωή και το σύμπαν διαδόθηκαν πλατύτερα και στις λαϊκές τάξεις. Ο ιστορικός υλισμός έδινε απλές λύσεις που τις καταλάβαιναν κι όσοι δεν είχαν ειδική απασχόληση με την επιστήμη. Αυτά κλόνισαν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, γιατί τα πορίσματα των επιστημών παρουσιάζονταν με κατάλληλο τρόπο σαν αντίθετα με τη διδασκαλία του Χριστιανισμού και τις κοσμοθεωριακές του αντιλήψεις. 

Όσοι δεν δέχτηκαν τις αντιλήψεις αυτές σ’ όλη τους την έκταση, πίστεψαν όμως στην παντοδυναμία του λογικού, κράτησαν απέναντι στη θρησκεία ψυχρή ή αδιάφορη στάση. 

Η αδιαφορία αυτή ενισχύθηκε και από το γεγονός ότι η Εκκλησία δεν μπόρεσε να προχωρήση και ν’ ανταποκριθή στις νέες απαιτήσεις του καιρού μας. Τα ελαττώματα ώρισμένων κληρικών και η αμορφωσιά έκαναν πολλούς να βλέπουν την Εκκλησία σαν έναν δυσκίνητο οργανισμό που ζη πίσω από τον κόσμο τούτο. Ωστόσο για την αμορφωσιά του κλήρου συνετέλεσαν πολύ, και όσοι είχαν τη δυνατότητα να βοηθήσουν ως φορείς της πολιτείας και δεν το έκαναν από αδιαφορία ή περιφρόνηση προς την Εκκλησία. Ανεξάρτητα όμως απ’ αυτά έπρεπε να γίνη διάκριση ανάμεσα στον Χριστιανισμό και στην κατάσταση της Εκκλησίας, γιατί τα λάθη και οι αδυναμίες ωρισμένων κληρικών δεν πρέπει να γίνονται αφορμή για απομάκρυνση από τη θρησκεία. 

Στα τελευταία χρόνια ύστερα από τον πόλεμο η κίνηση των ιδεών έγινε πιο έντονη και τα προβλήματα στον άνθρωπο παρουσιάστηκαν ωμότερα. Η αγωνία και το άγχος του μεταπολεμικού ανθρώπου με τις φριχτές εμπειρίες και την αβεβαιότητα του μέλλοντος οδήγησαν σε άλλους τρόπους ζωής, αύξησαν την αδιαφορία, άλλους έστρεψαν σε ριζοσπαστικώτερες θεωρίες, αντίθετες με τη θρησκεία και σ’ άλλους γέννησαν βαθύτερους πόθους για λυτρωμό. Η γρήγορη τεχνική πρόοδος που προχώρησε με μεγάλα πηδήματα και η φιλοσοφία που αναπτύχθηκε στηριγμένη στον αθεϊσμό συνετέλεσαν ώστε η σύγχρονη κοινωνία ν’ απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τις παραδομένες αξίες και παρατηρούμε πια φανερές προσπάθειες να οικοδομηθή η κοινωνία και η ζωή σε αρχές άσχετες με τον Χριστιανισμό. Αλλά και στους συντηρητικώτερους παρατηρείται από την επίδραση των ιδεών αυτών τάση για εκκοσμίκευση. 

Η ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ αυτή από την Ορθοδοξία δεν μπορεί να σβήση την επίδρασή της στο νεοελληνικό μας πολιτισμό, έχει ωστόσο θλιβερά αποτελέσματα. 

Ξεκόβομε μια από τις σπουδαιότερες ρίζες του πολιτισμού μας δίχως να βάζομε κάτι άλλο ισάξιο στον τόπο της. Δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε τον πολιτισμό στη σωστή και ολοκληρωμένη του ανάπτυξη και η σκέψη, η νοοτροπία και τα αισθήματα του λαού που μένει κοντά στις παραδομένες ιδέες μας είναι κατά κάποιον τρόπο ξένα. 

Όταν οι διανοούμενοι δεν έχουν το ίδιο ψυχικό περιεχόμενο με τον λαό ή δεν μπορούν να τον νιώσουν και τα αισθήματά του δεν βρίσκουν ανταπόκριση στα δικά τους αισθήματα, χάνουν την επαφή με τον λαό και ζητούν πηγές για έμπνευση έξω απ’ αυτόν και την παράδοσή του. 

Κι έτσι παρουσιάζεται πια και το φαινόμενο να εξετάζονται οι διάφορες λαϊκές εκδηλώσεις και τα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού όχι σαν ζωντανά, που τα αισθάνεται και τα ζη ο λαός, αλλά σαν θέματα μουσειακά ή απλώς αισθητικά και δίχως αυτοί που τα μελετούν να έχουν την αίσθηση ότι πλησιάζουν την ψυχή του λάου με αγάπη και στοργή. Ακόμα και λογοτέχνες που πλησίασαν και αγάπησαν το λαό, μίλησαν με την ψυχή του και έζησαν μαζί του τον κόσμο της Ορθοδοξίας είναι για πολλούς ακατανόητοι. Τους τιμούν, τους γιορτάζουν, όμως στέκονται, ψυχροί απέναντι τους, γιατί εκφράζουν αισθήματα και ιδέες που δεν τους συγκινούν πια. 

Η παραμέληση αυτή και η αδιαφορία δεν μπορεί να έχουν καλά αποτελέσματα όχι μονάχα για τη μελέτη του νεοελληνικού μας πολιτισμού, αλλά και για τη σωστή και ολοκληρωμένη αντιμετώπισή του. Τα παραδοσιακά στοιχεία παίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή του λαού και η παράδοση, συνδυασμένη με την πρόοδο σε σωστές βάσεις, μπορεί να βοηθήση σε νέα επιτεύγματα. 

Ένα από τα παραδοσιακά στοιχεία που είναι ακόμα ζωντανό στο λαό μας είναι η Ορθοδοξία. Την ουσία της Ορθοδοξίας και τον σύνδεσμό της με τον λαό μας πρέπει να τα εξετάσουμε προσεχτικά και με σεβασμό, να τα εξάρουμε και να τα ενθαρρύνουμε. 

Με τον τρόπο αυτό συντελούμε στο να βρη ο λαός μας μια σταθερή βάση, συναισθηματική και ηθική, για την ανάπτυξη και την προκοπή του. Η αποθάρρυνση του λαού στο σημείο αυτό και η προσπάθεια ν’ αποξενωθή από την Ορθοδοξία όχι μόνο δεν μπορεί να έχη καλά αποτελέσματα, αλλά θα τον βλάψη ανεπανόρθωτα. 

Αν αποξενωθούμε από την Ορθοδοξία που είναι το βασικώτερο παραδοσιακό μας στοιχείο, έρχεται σιγά-σιγά η αποξένωση και από τα άλλα παραδοσιακά μας γνωρίσματα και θα καταντήσουμε ένας λαός άχρωμος, κοσμοπολίτικος και φραγκολεβαντίνικος, που δεν θα έχη τίποτε διαφορετικό από τους άλλους. Θα ξεκοπούμε από τις ρίζες μας και θα ψάχνουμε, αν βέβαια έχουμε διάθεση και όρεξη τότε, να βρούμε νέα ιδανικά που να μας εμπνέουν. Αλλά κι αν βρεθούν, είναι ζήτημα αν ο λαός θα τ’ αφομοίωση και θα τα κάνη δικά του. 

Γι’ αυτό, όσο είναι ακόμα καιρός, στον κόσμο αυτό που αλλάζει τόσο γοργά, να προσέξουμε με μεγάλη σοβαρότητα όλα τα ζωντανά στοιχεία του νεοελληνικού μας πολιτισμού και την Ορθοδοξία που είναι η ψυχή του και να τα προβάλουμε έντονα στο λαό. Να προσπαθήσουμε να γίνουν βιώματα δικά μας και του λαού κι όχι θέματα μελέτης μουσειακού χαρακτήρα, για να έχουμε ψυχικό και πνευματικό περιεχόμενο και να μη μείνουμε δίχως ιδανικά. 


Ἑσπερινός Kυριακῆς τῆς Συγχώρεσης

 
 
 
Anthony Bloom (Metropolitan of Sourozh (1914- 2003))
 

Στὸ ὄνομα τοῦ Πατρός, τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. 

Ἔχουμε φτάσει στὸ κατώφλι τῆς Σαρακοστῆς. Ἀρχίζουμε νὰ προχωρᾶμε κατὰ μῆκος ἑνὸς δρόμου ποὺ θὰ μᾶς ὁδηγήσει στὸ Γολγοθᾶ· οὔτως ὥστε μιὰ μέρα, στὸ τέλος τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, θὰ βρεθοῦμε νὰ στεκόμαστε ἐνώπιον τοῦ Ἑσταυρωμένου –ποὺ σταυρώθηκε γιὰ χάρη μας, γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ καθενός μας. Ξεκινᾶμε ἕνα ταξίδι τὸ ὁποῖο πρέπει νὰ τελειώσει μὲ τὸν Θεὸ νὰ εἶναι σὲ θέση νὰ μᾶς συγχωρέσει, καὶ νὰ μᾶς πεῖ, «Πορεύεσθε ἐν εἰρήνῃ». Ἀλλὰ γιὰ νὰ τὸ ἐπιτύχουμε αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ ἀρχίσουμε νὰ συγχωροῦμε ὁ ἕνας τὸν ἄλλον. 

Συγχωρῶ δὲν σημαίνει ξεχνῶ ὅ,τι ἔχει συμβεῖ, ἀλλὰ ἐπωμίζομαι τὸ βάρος τῆς ἀδυναμίας ἑνὸς ἄλλου ἀνθρώπου, ἤ μερικὲς φορὲς τὸ κακὸ ἑνός ἄλλου ἀνθρώπου. Λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος: «Ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε». Καὶ αὐτὰ τὰ φορτία εἶναι πολὺ συχνὰ ἡ ἀποτυχία τοῦ καθενὸς ἀπὸ ἐμᾶς νὰ φανοῦμε ἀντάξιοι τῆς κλήσης μας· ἡ ἀνικανότητά μας ν’ ἀγαπᾶμε, νὰ ἀποδεχόμαστε, νὰ ὑπηρετοῦμε, νὰ βοηθᾶμε ὁ ἕνας τὸν ἄλλο στὸ δρόμο ποὺ ὁδηγεῖ στὸν Θεό. Ἔτσι ἄς κρίνουμε τὴν ψυχή μας, τὴ ζωή μας· νὰ κρίνουμε δίκαια καὶ τίμια, καὶ νὰ ζητήσουμε συγχώρεση ὄχι μόνο ἀπὸ τὸν Θεὸ – αὐτὸ ὑπὸ μίαν ἔννοια μᾶς φαίνεται τόσο συχνά πιὸ εὔκολο ἀπὸ τὸ νὰ ζητήσουμε συγχώρεση ἀπὸ τὸν πλησίον μας. Ἀλλὰ ἄς ζητήσουμε συγχώρεση ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ ἔχουμε προσβάλλει μὲ τὸν ἕνα ἤ τὸν ἄλλο τρόπο, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἐκείνους ποὺ δὲν βοηθήσαμε στὸ ταξίδι τους πρὸς τὸν Θεό. Εἴμαστε όλοι ἀδύναμοι, ὅλοι χρειαζόμαστε στήριξη. Στηρίζουμε ὁ ἕνας τὸν ἄλλον; Ἤ διαλέγουμε αὐτοὺς ποὺ θέλουμε νὰ στηρίξουμε, ἐπειδὴ τοὺς συμπαθοῦμε, ἐπειδὴ τὸ νὰ τοὺς στηρίζουμε εἶναι γιὰ μᾶς χαρά, ἐπειδή αὐτὸ σημαίνει ὅτι αὐτοὶ ἐπίσης ἀνταποκρίνονται ἀπὸ εὐγνωμοσύνη, ἀπὸ φιλία;

Ἄς στραφοῦμε στὸν καθένα ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ θὰ μᾶς συναντήσουν σήμερα κατὰ πρόσωπο, καὶ ὅταν ποῦν «συγχωρέστε με» ἄς ἀναρωτηθοῦμε: «Τί ἔχω γιὰ νὰ συγχωρεθεῖ;» Καὶ νὰ ὑποκλιθοῦμε μπροστὰ στὸ ἄλλο πρόσωπο καὶ νὰ ἀνταποκριθοῦμε μὲ τὸν ἴδιο τρόπο, διότι ποιὸς ἀπὸ ἐμᾶς ὑπῆρξε γιὰ τοὺς ἄλλους φῶς στὴν πορεία του πρὸς τὸν Θεό, στήριγμα σὲ στιγμὲς ἀδυναμίας;

Ἄς ἀρχίσουμε τώρα τὴν πορεία μας πρὸς τὸν Γολγοθά, ἔτσι ὥστε ὅταν σταθοῦμε πρόσωπο μὲ πρόσωπο μὲ τὸν Χριστὸ νὰ μὴν εἴμαστε σὰν τὸ πλῆθος ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἤλπισαν ὅτι ὁ Χριστὸς θὰ κατέβει ἀπὸ τὸ σταυρὸ καὶ ὅτι θὰ εἶναι εὔκολο νὰ γίνουν μαθητές Του. Ἄς σταθοῦμε στὸ πλῆθος ὅπως στάθηκε ἡ Μητέρα τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ Ἅγιος Ἰωάννης. Καὶ ἄς μὴ βροῦμε σοβαροὺς λόγους γιὰ νὰ μὴν συγχωρέσουμε. 

Θυμᾶμαι ἕναν ἄνθρωπο ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπε «μπορῶ νὰ συγχωρέσω κάθε ἄνθρωπο ὁ ὁποῖος ἔχει ἁμαρτήσει ἀπέναντι μου, μπορῶ ἀκόμα καὶ νὰ τοὺς ἀγαπῶ, ἀλλὰ μισῶ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ». Καὶ σκέφτηκα κάτι από τὴ ζωὴ ἑνὸς ἁγίου, ὅπου ἕνας ἱερέας προσευχόταν στὸν Θεὸ νὰ τιμωρήσει αὐτούς ποὺ Τὸν πρόδωσαν μὲ τὴν ζωή τους, ἄν ὄχι μὲ τὰ λόγια τους. Καὶ ὁ Χριστὸς παρουσιάστηκε σ’ αὐτόν καὶ εἶπε: «Ποτὲ νὰ μὴν προσεύχεσαι γιὰ τὴν τιμωρία ἤ γιὰ τὴν ἀπόρριψη ὁποιουδήποτε ἀνθρώπου. Ἄν μόνο ἕνας ἁμαρτωλὸς ὑπῆρχε στὸν κόσμο, θὰ διάλεγα νὰ ἐνδυθῶ ξανὰ τὴν ἀνθρώπινη σάρκα, καὶ νὰ πεθάνω ξανὰ ἐπάνω στὸν Σταυρὸ μόνο γι’ αυτὸν τὸν ἁμαρτωλό.»

Εἶναι αὐτή ἡ στάση μας ἀπέναντι στὸν ἄλλο; Εἶναι αὐτὴ ἡ στάση μας στὸν ἀπέραντο κόσμο, τόσο τραγική, τόσο κακή, καὶ τόσο γεμάτη ἀπὸ πόνο στὴν ἀναζήτηση της γιὰ ὁλοκλήρωση, γιὰ πληρότητα; Ὁ Θεός θὰ συγχωρέσει – ἄς συγχωρέσουμε ὁ ἕνας τὸν ἄλλον. Καὶ νὰ θυμᾶστε, ἄν δὲν συγχωροῦμε τὸν ἀδερφό μας, δὲν εἶναι μόνο αὐτός ποὺ φεύγει μὲ πόνο καὶ δάκρυα στὴν καρδιά του, ἀλλὰ ἐμεῖς εἴμαστε πληγωμένοι, διότι ἄν δὲν συγχωροῦμε, ἐμεῖς οἱ ἴδιοι δὲν θεραπευόμαστε. Τὸ κακὸ ποὺ συνέβη σ’ ἐμᾶς παραμένει σ’ ἐμᾶς, βλάπτοντας τὴν ψυχή μας, καταστρέφοντάς μας.

Ἄς μάθουμε νὰ συγχωροῦμε, ἔτσι ὥστε οἱ ἄλλοι νὰ μποροῦν νὰ θεραπευθοῦν ἀλλὰ νὰ μποροῦμε καὶ οἱ ἴδιοι νὰ θεραπευθοῦμε. Ἄς προσευχηθοῦμε τώρα μαζί, μὲ μιὰ ψυχή, μ’ ἕνα νοῦ· καὶ ὅταν θὰ ἔρθουμε νὰ γονατίσουμε μπροστὰ στὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Θεοτόκου, νὰ στραφοῦμε ὁ ἕνας πρὸς τὸν ἄλλο ἕτοιμοι νὰ συγχωρεθοῦμε καὶ νὰ συγχωρέσουμε, μὲ ὅποιο κι ἄν εἶναι γιὰ μᾶς τὸ τίμημα. Ἀμήν.

Ο Λόγος του Κολοκοτρώνη στην Πνύκα

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (Πίνακας του Θεόφιλου)

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (Πίνακας του Θεόφιλου)

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (Πίνακας του Θεόφιλου)

Αποτελεί την πνευματική παρακαταθήκη του Γέρου του Μωριά προς τη νέα γενιά. Εκφωνήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 1838 στην Πνύκα και πρωτοδημοσιεύτηκε στις 13 Νοεμβρίου 1838 στην αθηναϊκή εφημερίδα «Αιών», που εξέδιδε ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων.
Στις 7 Οκτωβρίου 1838 ο γηραιός στρατηγός και εν ενεργεία Σύμβουλος Επικρατείας Θεόδωρος Κολοκοτρώνης επισκέφθηκε το Βασιλικό Γυμνάσιο της Αθήνας (νυν 1ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Αθήνας) για να παρακολουθήσει τη διδασκαλία του γυμνασιάρχη Γεωργίου Γενναδίου (1784-1854) για τον Θουκυδίδη. Τόσο εντυπωσιάστηκε από την «παράδοσιν του πεπαιδευμένου γυμνασιάρχου και από την θέαν τοσούτων μαθητών», ώστε εξέφρασε την επιθυμία να μιλήσει και ο ίδιος προς τους μαθητές. Την πρότασή του απεδέχθη ο Γεννάδιος και λόγω της στενότητας του χώρου και του πλήθους των μαθητών η ομιλία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη ορίσθηκε για τις 10 το πρωί της 8ης Οκτωβρίου 1838 στην Πνύκα.
Το γεγονός μαθεύτηκε στη μικρά τότε Αθήνα και εκτός από τους μαθητές, πλήθος ανθρώπων «διαφόρων επαγγελμάτων και τάξεων» συνέρρευσε στην Πνύκα το πρωί της 8ης Οκτωβρίου για να ακούσει τον ηγέτη της Επανάστασης του ’21. Ξαφνικά, στον χώρο της ομιλίας εμφανίσθηκε «σμήνος χωροφυλακής», αποφασισμένο να διαλύσει τη συγκέντρωση, επειδή προφανώς, ως βασιλικότερο του βασιλέως Όθωνα, τη θεώρησε αντικαθεστωτική. Όμως, μετά τη διαβεβαίωση του γυμνασιάρχη και των καθηγητών για το «αθώο της πράξεως», οι χωροφύλακες αποχώρησαν και η ομιλία έγινε κανονικά. Άλλωστε, ο Κολοκοτρώνης δεν αποτελούσε κίνδυνο για τη δυναστεία, αφού τα είχε βρει με τον Όθωνα και κατείχε μάλιστα το αξίωμα του Συμβούλου της Επικρατείας, δηλαδή του πολιτικού συμβούλου του βασιλιά. (Το Συμβούλιο της Επικρατείας εκείνης της εποχής, που ήταν πολιτικό σώμα, δεν πρέπει να συγχέεται με το σημερινό Συμβούλιο της Επικρατείας, που είναι δικαστικός σχηματισμός.)

Η Ομιλία

Παιδιά μου!
Εις τον τόπο τούτο, οπού εγώ πατώ σήμερα, επατούσαν και εδημηγορούσαν τον παλαιό καιρό άνδρες σοφοί, και άνδρες με τους οποίους δεν είμαι άξιος να συγκριθώ και ούτε να φθάσω τα ίχνη των. Εγώ επιθυμούσα να σας ιδώ, παιδιά μου, εις την μεγάλη δόξα των προπατόρων μας, και έρχομαι να σας ειπώ, όσα εις τον καιρό του αγώνος και προ αυτού και ύστερα απ’ αυτόν ο ίδιος επαρατήρησα, και απ’ αυτά να κάμωμε συμπερασμούς και δια την μέλλουσαν ευτυχίαν σας, μολονότι ο Θεός μόνος ηξεύρει τα μέλλοντα. Και δια τους παλαιούς Έλληνας, οποίας γνώσεις είχαν και ποία δόξα και τιμήν έχαιραν κοντά εις τα άλλα έθνη του καιρού των, οποίους ήρωας, στρατηγούς, πολιτικούς είχαν, δια ταύτα σας λέγουν καθ’ ημέραν οι διδάσκαλοί σας και οι πεπαιδευμένοι μας. Εγώ δεν είμαι αρκετός. Σας λέγω μόνον πως ήταν σοφοί, και από εδώ επήραν και εδανείσθησαν τα άλλα έθνη την σοφίαν των.
Εις τον τόπον, τον οποίον κατοικούμε, εκατοικούσαν οι παλαιοί Έλληνες, από τους οποίους και ημείς καταγόμεθα και ελάβαμε το όνομα τούτο. Αυτοί διέφεραν από ημάς εις την θρησκείαν, διότι επροσκυνούσαν τες πέτρες και τα ξύλα. Αφού ύστερα ήλθε στον κόσμο ο Χριστός, οι λαοί όλοι επίστευσαν εις το Ευαγγέλιό του, και έπαυσαν να λατρεύουν τα είδωλα. Δεν επήρε μαζί του ούτε σοφούς ούτε προκομμένους, αλλ’ απλούς ανθρώπους, χωρικούς καί ψαράδες, και με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος έμαθαν όλες τες γλώσσες του κόσμου, οι οποίοι, μολονότι όπου και αν έβρισκαν εναντιότητες και οι βασιλείς και οι τύραννοι τους κατέτρεχαν, δεν ημπόρεσε κανένας να τους κάμη τίποτα. Αυτοί εστερέωσαν την πίστιν.
Οι παλαιοί Έλληνες, οι πρόγονοί μας, έπεσαν εις την διχόνοια και ετρώγονταν μεταξύ τους, και έτσι έλαβαν καιρό πρώτα οι Ρωμαίοι, έπειτα άλλοι βάρβαροι καί τους υπόταξαν. Ύστερα ήλθαν οι Μουσουλμάνοι και έκαμαν ό,τι ημπορούσαν, δια να αλλάξη ο λαός την πίστιν του. Έκοψαν γλώσσες εις πολλούς ανθρώπους, αλλ’ εστάθη αδύνατο να το κατορθώσουν. Τον ένα έκοπταν, ο άλλος το σταυρό του έκαμε. Σαν είδε τούτο ο σουλτάνος, διόρισε ένα βιτσερέ [αντιβασιλέα], έναν πατριάρχη, καί του έδωσε την εξουσία της εκκλησίας. Αυτός και ο λοιπός κλήρος έκαμαν ό,τι τους έλεγε ο σουλτάνος. Ύστερον έγιναν οι κοτζαμπάσηδες [προεστοί] εις όλα τα μέρη. Η τρίτη τάξη, οι έμποροι και οι προκομμένοι, το καλύτερο μέρος των πολιτών, μην υποφέρνοντες τον ζυγό έφευγαν, και οι γραμματισμένοι επήραν και έφευγαν από την Ελλάδα, την πατρίδα των, και έτσι ο λαός, όστις στερημένος από τα μέσα της προκοπής, εκατήντησεν εις αθλίαν κατάσταση, και αυτή αύξαινε κάθε ήμερα χειρότερα· διότι, αν ευρίσκετο μεταξύ του λαού κανείς με ολίγην μάθηση, τον ελάμβανε ο κλήρος, όστις έχαιρε προνόμια, ή εσύρετο από τον έμπορο της Ευρώπης ως βοηθός του ή εγίνετο γραμματικός του προεστού. Και μερικοί μην υποφέροντες την τυραννίαν του Τούρκου και βλέποντας τες δόξες και τες ηδονές οπού ανελάμβαναν αυτοί, άφηναν την πίστη τους και εγίνοντο Μουσουλμάνοι. Καί τοιουτοτρόπως κάθε ήμερα ο λαός ελίγνευε καί επτώχαινε.
Εις αυτήν την δυστυχισμένη κατάσταση μερικοί από τους φυγάδες γραμματισμένους εμετάφραζαν και έστελναν εις την Ελλάδα βιβλία, και εις αυτούς πρέπει να χρωστούμε ευγνωμοσύνη, διότι ευθύς οπού κανένας άνθρωπος από το λαό εμάνθανε τα κοινά γράμματα, εδιάβαζεν αυτά τα βιβλία και έβλεπε ποίους είχαμε προγόνους, τι έκαμεν ο Θεμιστοκλής, ο Αριστείδης και άλλοι πολλοί παλαιοί μας, και εβλέπαμε και εις ποίαν κατάσταση ευρισκόμεθα τότε. Όθεν μας ήλθεν εις το νου να τους μιμηθούμε και να γίνουμε ευτυχέστεροι. Και έτσι έγινε και επροόδευσεν η Εταιρεία.
Όταν αποφασίσαμε να κάμωμε την Επανάσταση, δεν εσυλλογισθήκαμε ούτε πόσοι είμεθα ούτε πως δεν έχομε άρματα ούτε ότι οι Τούρκοι εβαστούσαν τα κάστρα και τας πόλεις ούτε κανένας φρόνιμος μας είπε «πού πάτε εδώ να πολεμήσετε με σιταροκάραβα βατσέλα», αλλά ως μία βροχή έπεσε εις όλους μας η επιθυμία της ελευθερίας μας, και όλοι, και ο κλήρος μας και οι προεστοί και οι καπεταναίοι και οι πεπαιδευμένοι και οι έμποροι, μικροί και μεγάλοι, όλοι εσυμφωνήσαμε εις αυτό το σκοπό και εκάμαμε την Επανάσταση.
Εις τον πρώτο χρόνο της Επαναστάσεως είχαμε μεγάλη ομόνοια και όλοι ετρέχαμε σύμφωνοι. Ο ένας επήγεν εις τον πόλεμο, ο αδελφός του έφερνε ξύλα, η γυναίκα του εζύμωνε, το παιδί του εκουβαλούσε ψωμί και μπαρουτόβολα εις το στρατόπεδον και εάν αυτή η ομόνοια εβαστούσε ακόμη δύο χρόνους, ηθέλαμε κυριεύσει και την Θεσσαλία και την Μακεδονία, και ίσως εφθάναμε και έως την Κωνσταντινούπολη. Τόσον τρομάξαμε τους Τούρκους, οπού άκουγαν Έλληνα και έφευγαν χίλια μίλια μακρά. Εκατόν Έλληνες έβαζαν πέντε χιλιάδες εμπρός, και ένα καράβι μιαν άρμάδα. Άλλά δεν εβάσταξε!
Ήλθαν μερικοί και ηθέλησαν να γένουν μπαρμπέρηδες εις του κασίδη το κεφάλι. Μας πονούσε το μπαρμπέρισμά τους. Μα τι να κάμομε; Είχαμε και αυτουνών την ανάγκη. Από τότε ήρχισεν η διχόνοια και εχάθη η πρώτη προθυμία και ομόνοια. Και όταν έλεγες τον Κώστα να δώσει χρήματα διά τας ανάγκας του έθνους ή να υπάγει εις τον πόλεμο, τούτος επρόβαλλε τον Γιάννη. Και μ’ αυτόν τον τρόπο κανείς δεν ήθελε ούτε να συνδράμει ούτε να πολεμήσει. Και τούτο εγίνετο, επειδή δεν είχαμε ένα αρχηγό και μίαν κεφαλή. Άλλά ένας έμπαινε πρόεδρος έξι μήνες, εσηκώνετο ο άλλος και τον έριχνε και εκάθετο αυτός άλλους τόσους, και έτσι ο ένας ήθελε τούτο και ο άλλος το άλλο. Ισως όλοι ηθέλαμε το καλό, πλην καθένας κατά την γνώμη του. Όταν προστάζουνε πολλοί, ποτέ το σπίτι δεν χτίζεται ούτε τελειώνει. Ο ένας λέγει ότι η πόρτα πρέπει να βλέπει εις το ανατολικό μέρος, ο άλλος εις το αντικρινό και ο άλλος εις τον Βορέα, σαν να ήτον το σπίτι εις τον αραμπά και να γυρίζει, καθώς λέγει ο καθένας. Με τούτο τον τρόπο δεν κτίζεται ποτέ το σπίτι, αλλά πρέπει να είναι ένας αρχιτέκτων, οπού να προστάζει πως θα γενεί. Παρομοίως και ημείς εχρειαζόμεθα έναν αρχηγό και έναν αρχιτέκτονα, όστις να προστάζει και οι άλλοι να υπακούουν και να ακολουθούν. Αλλ’ επειδή είμεθα εις τέτοια κατάσταση, εξ αιτίας της διχόνοιας, μας έπεσε η Τουρκιά επάνω μας και κοντέψαμε να χαθούμε, και εις τους στερνούς επτά χρόνους δεν κατορθώσαμε μεγάλα πράγματα.
Εις αυτή την κατάσταση έρχεται ο βασιλεύς, τα πράγματα ησυχάζουν και το εμπόριο και ή γεωργία και οι τέχνες αρχίζουν να προοδεύουν και μάλιστα ή παιδεία. Αυτή η μάθησις θα μας αυξήσει και θα μας ευτυχήσει. Αλλά διά να αυξήσομεν, χρειάζεται και η στερέωσις της πολιτείας μας, η όποία γίνεται με την καλλιέργεια και με την υποστήριξη του Θρόνου. Ο βασιλεύς μας είναι νέος και συμμορφώνεται με τον τόπο μας, δεν είναι προσωρινός, αλλ’ η βασιλεία του είναι διαδοχική και θα περάσει εις τα παιδιά των παιδιών του, και με αυτόν κι εσείς και τα παιδιά σας θα ζήσετε. Πρέπει να φυλάξετε την πίστη σας και να την στερεώσετε, διότι, όταν επιάσαμε τα άρματα είπαμε πρώτα υπέρ πίστεως και έπειτα υπέρ πατρίδος. Όλα τα έθνη του κόσμου έχουν και φυλάττουν μια Θρησκεία. Και αυτοί, οι Εβραίοι, οι όποίοι κατατρέχοντο και μισούντο και από όλα τα έθνη, μένουν σταθεροί εις την πίστη τους.
Εγώ, παιδιά μου, κατά κακή μου τύχη, εξ αιτίας των περιστάσεων, έμεινα αγράμματος και δια τούτο σας ζητώ συγχώρηση, διότι δεν ομιλώ καθώς οι δάσκαλοι σας. Σας είπα όσα ο ίδιος είδα, ήκουσα και εγνώρισα, δια να ωφεληθήτε από τα απερασμένα και από τα κακά αποτελέσματα της διχονοίας, την οποίαν να αποστρέφεσθε, και να έχετε ομόνοια. Εμάς μη μας τηράτε πλέον. Το έργο μας και ο καιρός μας επέρασε. Και αι ημέραι της γενεάς, η οποία σας άνοιξε το δρόμο, θέλουν μετ’ ολίγον περάσει. Την ημέρα της ζωής μας θέλει διαδεχθή η νύκτα του θανάτου μας, καθώς την ημέραν των Αγίων Ασωμάτων θέλει διαδεχθή η νύκτα και η αυριανή ήμερα. Εις εσάς μένει να ισάσετε και να στολίσετε τον τόπο, οπού ημείς ελευθερώσαμε· και, δια να γίνη τούτο, πρέπει να έχετε ως θεμέλια της πολιτείας την ομόνοια, την θρησκεία, την καλλιέργεια του Θρόνου και την φρόνιμον ελευθερία.
Τελειώνω το λόγο μου. Ζήτω ο Βασιλεύς μας Όθων! Ζήτω οι σοφοί διδάσκαλοι! Ζήτω η Ελληνική Νεολαία!

Ξεκινήστε με τα αγόρια


We teach our “tough boys” not to cry, but instead we should teach them not to make women in their lives cry. ‘Start With The Boys’, a short film directed by Vinil Mathew and produced by Alex Kuruvilla, Managing Director, Conde Nast India, makes a powerful point about domestic violence. #VogueEmpower 

Εσύ μπαμπά, γιατί δεν κοινώνησες;


Πολλά χρόνια στην Εκκλησία. Από τότε που θυμάται τον εαυτό του.

Από μικρό στα χέρια και την αγκαλιά και μετά με το σχολείο στις Κυριακές και τις γιορτές. Παπαδάκι στο Ιερό τα τελευταία χρόνια του Δημοτικού και τα πρώτα του Γυμνασίου.

Κάποιοι πρόλαβαν και την… μακαρία εκείνη εποχή που ο εκκλησιασμός ήταν υποχρεωτική εκδήλωση σχολικής δραστηριότητας! Τότε που «παίρναν» απουσίες όσοι κοιμόντουσαν ή το σκάγαν καθ’ οδόν! Τότε που ήταν η Εκκλησία στοιχείο κοινωνικής ευπρέπειας και τάξεως! Μερικοί ακόμα τα θυμούνται με νοσταλγία! Υπήρχε… τάξη, σεβασμός, γινόταν το… σωστό, τώρα όλα… διαλύθηκαν, λένε!.

Όλα αυτά που όντως γίνονταν και λειτουργούσαν, όχι μόνο τώρα, αλλά και τότε, ήταν απαράδεκτα! Ήταν η τάξη του… Γυμνασιάρχη, όχι του Θεού! Υπήρχε σύγχυση λόγων και κινήτρων. Η διδασκαλία της πίστεως γινόταν αναγκαστική πορεία. Η ελευθερία του Χριστού (Όστις θέλει…) καταργούνταν χάριν της χρησιμοθηρικής «ωφελείας». Η Εκκλησία ήταν ένας διδακτισμός: Τι πρέπει να ξέρεις! Όχι τι πρέπει να ζήσεις..!

Η συνήθεια για κάμποσα χρόνια και για… κάμποσους, λειτούργησε. Δούλεψε ως ασυνείδητη εξάρτηση και κράτησε τα πράγματα. Βέβαια σε μια ασάφεια και απροσδιοριστία. Αυτοί που εκκλησιάζονταν συζητούσαν για το… καθήκον του εκκλησιασμού. Βρίσκονταν κάθε Κυριακή στο Ναό, αλλά δεν μπορούσαν να πουν για ποιό λόγο βρίσκονταν εκεί. Δεν είχαν δυνατότητα να «παρουσιάσουν» την… «εν ημίν ελπίδα».

Ούτε γιατί ο Χριστός είναι Θεός της ζωής τους μπορούσαν να «δικαιολογήσουν». Σ’ όλα αυτά επιπρόσθετα η δυσκολία της γλώσσας έκανε την υπόθεση… «θέατρο»! Συνήθειες (ίσως) ιερές αποκτούσαν οι άνθρωποι. Συνείδηση όμως πώς να «βλέπουν» και πώς να ακούνε τον λόγο του Χριστού, σπανίως και λίγοι! Έτσι και όλα όσα έχουν σχέση με την Εκκλησία και τον Χριστό έμπαιναν τελικά στο χώρο της ασάφειας και της θρησκοληψίας! Φόβοι, αγωνίες, θεολογική ασυναρτησία ήταν (μήπως και είναι;) τα κίνητρα της σχέσεως.

Μέσα σ’ αυτήν τη σύγχυση και το κατ’ ουσίαν Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας έχασε, περνώντας τα χρόνια, τον δυναμισμό της κοινής προσφοράς και έγινε… θέαμα και ακρόαμα ακατανόητο. Θέαμα αφού οι χριστιανοί απλώς παρακολουθούν (σαν από… κερκίδες) χωρίς συμμετοχή ουδέ στο ΑΜΗΝ, που λέει ο Απόστολος (Α’ Κόρ. 14, 16)! Άγνωστοι, εν πολλοίς, μεταξύ τους… Χάθηκε η κοινότητα και η Εκκλησία έγινε… «τεκές»… προσευχομένων (υποτίθεται). Ο παπάς έπρεπε να τα τελεί όλα τυπικώς και οπωσδήποτε να κοινωνάει αφού δεν ξέραμε… τί να κάνουμε τα ΔΩΡΑ της Ευχαριστίας που τελέσθηκε!

Κατέληξε η Θεία Ευχαριστία ακρόαμα μουσικής πανδαισίας που «κάλυψε» το κενό της ακατανόητης γλώσσας με ηχητική ανακούφιση. Έγιναν τα ψαλλόμενα ένα λειτουργικό soundtrack! Μουσική χωρίς λόγια.

Όλα αυτά έσπρωξαν τον χριστιανό στον χώρο της ατομικής ευλάβειας. Έκαναν την υπόθεση προσωπική φιλοτιμία και ανάγκη. Η κοινότητα χάθηκε, και κάτω από το βάρος της ασυντόνιστης… ευσέβειας, δημιουργήθηκαν οι… θεούσες και οι άσχετοι! Η Μετάληψη έγινε αξιομισθία προσωπικής διαθέσεως. Χάθηκε αφού έγινε εκδήλωμα για δύο-τρείς φορές το χρόνο.

Πρέπει όμως όλοι να κοινωνάμε (οι χωρίς εμπόδιο πολύ μεγάλης αμαρτίας που μάς αποκόπτει από το σώμα της Εκκλησίας) όπως σαφέστατα φαίνεται στις ίδιες τις ευχές της Λειτουργίας: «…αξίωσέ μας με το δικό σου παντοδύναμο χέρι να μεταλάβουμε το άχραντο σώμα σου και το τίμιο αίμα σου, και μέσω ημών και όλος ο λαός». Γι’ αυτό, όπως είπαμε πηγαίνουμε στο Ναό, για να ενωθούμε με τον Χριστό και τούς αδελφούς μας. Αυτά είναι και το σωστό φρόνημα και η υγιής σχέση με την Ευχαριστία.

Το “σήμερα” δυστυχώς είναι οδυνηρό. Κοινωνεί ο παπάς και τα παιδάκια! Οι υπόλοιποι… Χριστιανοί κοιτάζουν από μακριά! Άραγε τί θα πείτε στα παιδιά σας που τυχόν θα σάς ρωτήσουν:

–Εσύ μπαμπά-μαμά γιατί δεν κοινωνείς;

Ότι εσείς μεγαλώσατε; Ότι η μετάληψη αφορά μόνο τους μικρούς; Πιστεύετε στ’ αλήθεια ότι πείθετε με τέτοια… επιχειρήματα τα παιδιά; Εσείς πείθεστε;

Ας ξαναρχίσουμε μία σοβαρή σχέση με την Εκκλησία. Ας φύγουμε από τα… καθήκοντα και ας πάμε στη Ζωή που είναι ο Χριστός. Ας βάλουμε στόχο μια συνειδητή σχέση μαζί Του που αρχίζει με ειλικρινή αντιμετώπιση της πορείας και των πτώσεων κατ’ αυτήν (εξομολόγηση) και συνεχίζεται με την όσο γίνεται συχνότερη (γιατί όχι κάθε Κυριακή;) συμμετοχή μας στη Θεία Ευχαριστία.
Όχι για να κάνουμε… ενέσεις αγιωσύνης με τη μετάληψη, αλλά να σχετισθούμε μ’ Αυτόν που θα μας οδηγήσει στον δρόμο του αγιασμού και της «ταύτισης» της καρδιάς μας με το δικό Του θέλημα και την δική Του καρδιά.

Σ’ όλη την Γραφή ο Χριστός αυτό και μόνο φωνάζει: Δος μου την καρδιά σου. Σε μας μένει η απάντηση: Γεννηθήτω το θέλημά Σου. ΑΜΗΝ.

Εφημέριου Ιερού Ναού Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου Πρεβέζης, π. Θεοδοσίου

Πηγή 

Ο Αχάριστος είναι πάντα λυπημένος



-Γέροντα, γιατί πολλοί άνθρωποι ,
ενώ τα έχουν όλα ,νιώθουν άγχος και στενοχώρια;

-Όταν βλέπετε έναν άνθρωπο να έχη
μεγάλο άγχος, στενοχώρια και λύπη, ενώ τίποτε δεν του λείπει, να ξέρετε ότι του
λείπει ο Θεός.

Όποιος τα έχει όλα, και υλικά
αγαθά και υγεία, και, αντί να ευγνωμονή τον Θεό, έχει παράλογες απαιτήσεις και
γκρινιάζει, είναι για την κόλαση με τα παπούτσια.
 Ο άνθρωπος, όταν έχη ευγνωμοσύνη, με όλα
είναι ευχαριστημένος. Σκέφτεται τί του δίνει ο Θεός κάθε μέρα και χαίρεται τα
πάντα.

Όταν όμως είναι αχάριστος, με
τίποτε δεν είναι ευχαριστημένος γκρινιάζει και βασανίζεται με όλα. Αν, ας
πούμε, δεν εκτιμάη την λιακάδα και γκρινιάζει, έρχεται ο Βαρδάρης και τον
παγώνει …; Δεν θέλει την λιακάδα θέλει το τουρτούρισμα που προκαλεί ο Βαρδάρης.

-Γέροντα, τί θέλετε να πήτε μ’
αυτό;

-Θέλω να πω ότι, αν δεν
αναγνωρίζουμε τις ευλογίες που μας δίνει ο Θεός και γκρινιάζουμε, έρχονται οι
δοκιμασίες και μαζευόμαστε κουβάρι.
 Όχι, αλήθεια σας λέω, όποιος έχει αυτό το
τυπικό, την συνήθεια της γκρίνιας, να ξέρη ότι θα του έρθη σκαμπιλάκι από τον
Θεό, για να ξοφλήση τουλάχιστον λίγο σ’ αυτήν την ζωή. Και αν δεν του έρθη
σκαμπιλάκι, αυτό θα είναι χειρότερο, γιατί τότε θα τα πληρώση όλα μια και καλή
στην άλλη ζωή.

-Δηλαδή , Γέροντα, η γκρίνια
μπορεί να είναι συνήθεια;

-Γίνεται συνήθεια, γιατί η
γκρίνια φέρνει γκρίνια και η κακομοιριά φέρνει κακομοιριά. Όποιος σπέρνει
κακομοιριά, θερίζει κακομοιριά και αποθηκεύει άγχος. Ενώ, όποιος σπέρνει
δοξολογία, δέχεται την θεϊκή χαρά και την αιώνια ευλογία. Ο γκρινιάρης, όσες
ευλογίες κι αν του δώση ο Θεός, δεν τις αναγνωρίζει. Γι’ αυτό απομακρύνεται η
Χάρις του Θεού και τον πλησιάζει ο πειρασμός τον κυνηγάει συνέχεια ο πειρασμός
και του φέρνει όλο αναποδιές, ενώ τον ευγνώμονα τον κυνηγάει ο Θεός με τις
ευλογίες Του.

Η αχαριστία είναι μεγάλη αμαρτία,
την οποία ήλεγξε ο Χριστός.
 «Ουχ οι
δέκα εκαθαρίσθησαν; οι δε εννέα πού», είπε στον λεπρό που επέστρεψε να Τον
ευχαριστήση.

Ο Χριστός ζήτησε την ευγνωμοσύνη
από τους δέκα λεπρούς όχι για τον εαυτό Του αλλά για τους ίδιους, γιατί η
ευγνωμοσύνη εκείνους θα ωφελούσε.


Πηγή 

«Ὁ ρόλος τῆς μητέρας στήν ἀγωγή τῶν παιδιῶν»

«Ὁ ρόλος τῆς μητέρας στήν ἀγωγή τῶν παιδιῶν» 

– Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία (mp3 + κείμενο)

Ὁμιλίες μέ τον ἱερομόναχο Πατέρα Σάββα Ἁγιορείτη 

 «Ὁ ρόλος τῆς μητέρας στήν ἀγωγή τῶν παιδιῶν»
1)Ἀρχεῖο ἤχου: 

Π. Σάββας 2010-06-04_Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΣΤΗΝ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

 
Ὁμιλία τοῦ π. Σάββα στίς 4-06-10.
Γιά νά κατεβάσετε καί νά ἀποθηκεύσετε τήν ὁμιλία πατῆστε 
ΕΔΩ 
(δεξί κλίκ, ‘Ἀποθήκευση προορισμοῦ ὡς, ἄν ἔχετε Interntet Explorer ἤ Ἀποθήκευση δεσμοῦ ὡς, ἄν ἔχετε Mozilla. Στή συνέχεια δῶστε τό ὄνομα πού θέλετε καί πατῆστε ΟΚ γιά νά ἀποθηκευθεῖ ἡ ὁμιλία).
 


2)Κείμενο     
Γιά νά κατεβάσετε εὔκολα τήν ὁμιλία καί νά τήν τυπώσετε πατῆστε ΕΔΩ κάνοντας δεξί κλίκ, ‘Ἀποθήκευση προορισμοῦ ὡς, ἄν ἔχετε Interntet Explorer ἤἈποθήκευση δεσμοῦ ὡς, ἄν ἔχετε Mozilla. Στή συνέχεια δῶστε τό ὄνομα πού θέλετε καί πατῆστε ΟΚ γιά νά ἀποθηκευθεῖ ἡ ὁμιλία. 

«Ὁ ρόλος τῆς μητέρας στήν ἀγωγή τῶν παιδιῶν» – Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία ( κείμενο)                                                                

Ἐλάτε νά κάνουμε προσευχή.

Εὐλογητός ὁ Θεός ἡμῶν πάντοτε νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων Ἀμήν

Βασιλεῦ Οὐράνιε, Παράκλητε, τό Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁ πανταχοῦ Παρών καί τά  πάντα Πληρῶν, ὁ Θησαυρός τῶν ἀγαθῶν, καί Ζωῆς χορηγός, ἐλθέ καί σκήνωσον ἐν ἡμῖν, καί καθάρισον ἡμᾶς ἀπό πάσης κηλίδος καί σῶσον, Ἀγαθέ τάς ψυχάς ἡμῶν.

Εὐλογητός εἶ Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν, ὁ πανσόφους τούς ἁλιεῖς 
ἀναδείξας καταπέμψας αὐτοῖς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον καί δι’ αὐτῶν τήν οἰκουμένην σαγηνεύσας φιλάνθρωπε δόξα Σοι.

Χριστέ τό φῶς τό ἀληθινόν
τό φωτίζον καί ἁγιάζον πάντα  ἄνθρωπον
ἐρχόμενον εἰς τόν κόσμον
σημειωθήτω ἐφ’ ἡμᾶς τό φῶς τοῦ προσώπου Σου
 ἵνα ἐν Αὐτῷ  ὀψόμεθα Φῶς τό ἀπρόσιτον
καί κατεύθυνον τά  διαβήματα ἡμῶν
πρός ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν Σου
πρεσβείαις τῆς παναχράντου Σου Μητρός
καί πάντων Σου τῶν Ἁγίων Ἀμήν.

1.ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ.
Σήμερα μέ τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ καί τήν εὐχή τοῦ Γέροντα θά μιλήσουμε γία τήν συμβολή τῆς μητέρας στήν διαπαιδαγώγηση τῶν παιδιῶν. 
Λέει ὁ ἱερός Χρυσόστομος ὅτι ἡ σημαντικότερη δραστηριότητα τῆς χριστιανῆς μητέρας, στό πλαίσιο τῆς οἰκογένειας εἶναι ἡ καλή ἀνατροφή τῶν παιδιῶν της.  Τό κύριο ἔργο τῆς μητέρας εἶναι ἡ ἀνατροφή τῶν παιδιῶν.  Αὐτή ἡ θέση τοῦ ἱεροῦ Πατρός πηγάζει βεβαίως ἀπό τόν φωτισμό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος Δέν εἶναι ἡ θέση ἑνός ἀνθρώπου πού ἁπλῶς μόνο σκέπτεται, ἀλλά σκέπτεται  καί συνάμα ὁμιλεῖ μέ τήν φώτιση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.  Λοιπόν αὐτή εἶναι καί ἡ θέση θά μπορούσαμε νά ποῦμε τοῦ Θεοῦ, τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. 
Ἡ οἰκογένεια εἶναι ὅ,τι πιό εὐλογημένο ἔχουμε μέσα στήν κοινωνία. Οὐσιαστικά ἡ σωστή οἰκογένεια εἶναι μιά μικρή Ἐκκλησία.  Τά νέα βλαστάρια ζώντας ἐντός της καθοδηγοῦνται στήν ἐν Χριστ ζωή. Ἡ μητέρα ἔχει σάν κύριο ρόλο τό νά ἐφαρμόσει στά παιδιά της αὐτήν τήν καθοδήγηση καί τήν ἐν Χριστῷ παιδαγωγία. Καταλαβαίνουμε ἑπομένως ὅτι ὅλοι οἱ ἄλλοι ρόλοι πού προσπαθοῦν νά ἀποδώσουν σήμερα στίς γυναῖκες-μητέρες: ἐπαγγελματικός, κοινωνικός, τό νά ἀναρριχηθεῖ σέ ὑψηλόβαθμες κοσμικά θέσεις, ὅπως καί οἱ ἄντρες μέσα στίς διάφορες ὑπηρεσίες, τό νά ἐξελιχθεῖ, νά κάνει καρριέρα…ὅλα αὐτά, εἶναι θά λέγαμε δεύτερα, τρίτα, πάρεργα σέ σχέση μέ τό κύριο ἔργο, πού εἶναι τό ἔργο τῆς μητέρας.  Καί ἄν θέλει νά εἶναι σωστή ἀπέναντι στόν Θεό, ἀπέναντι στό Ἅγιο Πνεῦμα, θά πρέπει νά βάλει αὐτό τό ἔργο, σάν πρῶτο στόχο στήν ζωή της· θά πρέπει νά ἔχει σάν πρῶτο ρόλο της τό νά διαπαιδαγωγήσει τά τέκνα της ἐν Χριστ.  


2. Η ΜΗΤΡΙΚΗ ΑΓΑΠΗ ΩΣ ΘΕΙΟ ΔΩΡΟ ΚΑΙ ΒΟΗΘΗΜΑ ΣΤΗΝ ΑΓΩΓΗ.
Σ’ αὐτό τό ἔργο δέν εἶναι ἀβοήθητη· ἔχει μιά ἀρετή…τήν ὁποία βεβαίως τῆς τήν ἔχει δώσει ὁ Θεός.  Ἄν τήν καλλιεργήσει θά βοηθηθεῖ πολύ στό νά διαπαιδαγωγήσει ὀρθά τά παιδιά της. Ἡ ἀρετή αὐτή εἶναι ἡ ἀγάπη.
Οἱ γυναῖκες κατ’ ἐξοχήν ἔχουν ἀγάπη· ἰδιαί­τερα οἱ μητέρες ἔχουν αὐτήν τήν φυσική ἀγάπη. Ἡ ἀγάπη βέβαια αὐτή δέν σώζει, δέν ὁδηγεῖ στήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλά βοηθᾶ στό νά προσεγγίσει ἡ μητέρα τό παιδί καί νά κάνει θυσίες. Μπορεῖ ἡ μητέρα νά φθάσει νά θυσιάσει ἀκόμη καί τήν ἴδια τήν ζωή της γιά χάρη τοῦ παιδιοῦ της… Ἔχουμε τέτοια παραδείγματα. Ἡ φυσική ἀγάπη ὅμως, πού συνήθως ὑπάρχει σέ ὅλες τίς μητέρες δέν εἶναι ἡ τέλεια, ἡ σωστή , ἡ σώζουσα -ὅπως εἴπαμε- ἀγάπη. Μᾶς σώζει ἡ ἐν Χριστ ἀγά­πη, ἡ ὁποία εἶναι καρπός τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ τέλεια αὐτή ἀγάπη εἶναι κομμάτι, στοι­χεῖο τοῦ καρποῦ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅπως μᾶς τό διδάσκει ὁ Ἀπό­στολος Παῦλος: «Ὁ καρπός τοῦ Πνεύματος ἐστίν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη κ.λ.π.».

3. Η ΤΕΛΕΙΑ ΑΓΑΠΗ (ΑΝΙΔΙΟΤΕΛΗΣ) ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙ ΤΗΝ ΜΗΤΡΙΚΗ ΑΓΑΠΗ.
  Θά πρέπει ἡ μητέρα νά ὑπερβεῖ τήν φυσική ἀγάπη καί νά φτάσει στό ἀνώτερο ἐπίπεδο, πού εἶναι ἡ  ἐν Χριστῷ, ἡ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ἀγάπη. Θά πρέπει δηλαδή νά φθάσει νά ἀγαπάει τά παιδιά της τελείως καί ἀνιοδιοτελῶς, χωρίς ὅρια, χωρίς διακρίσεις, ὅ,τι καί ἄν τῆς κάνουν, ὅπως καί ἄν τῆς συμπεριφέρονται.
  Ἀνιοδιοτελῶς σημαίνει, ὅτι τά ἀγαπάει χωρίς νά σκέφτεται ὅτι «κάποια στιγμή θά δῶ καί ἐγώ κάτι ἀπό τά παιδιά μου»·«κάποια στιγμή θά ἔχω καί ἐγώ στά γεράματά μου ἕνα στήριγμα, ἕνα ἀποκούμπι»…
 Πολύ πιθανόν βέβαια νά ἔχει αὐτό τό «ἀποκούμπι». Ἀλλά δέν πρέπει νά ἐργάζεται μέ αὐτήν τήν προοπτική, μ΄ αὐτό τό κίνητρο, μ’ αὐτό τό back – ground στό μυαλό της.  Ἄν ἐνεργεῖ μ’ αὐτό τό σκεπτικό, ἡ ἀγάπη της εἶναι μολυσμένη, εἶναι λίγο ἰδιοτελής, εἶναι ἐμπο­ρική σχέση·  δίνει γιά νά πάρει… ἔστω ἀργότερα.
Ἡ τέλεια ἀγάπη εἶναι μή ἀνταποδοτική καί μή ἐμπορική .  Εἶναι ἀνιδιοτελής. Σ΄ αὐτή τήν ἀγάπη πρέπει νά φτάσει ἡ μητέρα.  Τότε λειτουργεῖ σωστά ἡ οἰκογένεια.
Ἄν ἡ μητέρα δέν προσπαθεῖ νά ἀγαπάει ἀνιδιοτελῶς, θά κάνει μεγάλα λάθη στἠν ἀγωγή. Κάποια στιγμή τό παιδί δέν θά τῆς φερθεῖ σωστά…
-Τότε τί θά κάνει; θά τό «πνίξει»;
-Ἄν δέν ἔχει αὐτήν τήν ἀνιοδιοτελή ἀγάπη μπορεῖ καί νά τό πνίξει ἀκόμα.  Ἔχουμε καί τέτοιες «μητέρες»… «Θεός φυλάξοι», θά πεῖτε, ἀλλά γίνεται αὐτό… δυστυχῶς.
-Γιατί;
-Διότι αὐτή ἡ φυσική ἀγάπη, εἶναι ἀτελής, εἶναι ἀσταθής καί πάντοτε ὑπάρχει κίνδυνος νά ἐκπέσει.  Ἐκείνη ἡ ἀγάπη πού δέν ἐκπίπτει, γιά τήν ὁποία μᾶς διδάσκει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ὅτι « οὐδέποτε ἐκπίπτει», εἶναι ἡ ἐν Χριστῷ ἀγάπη. Στήν μητέρα, πού ἀγαπάει ἀνιδιοτελῶς ὅ,τι καί ἄν τῆς κάνει τό παιδί της, αὐτή δέν θά σταματήσει νά τό ἀγαπάει ποτέ.
Εἴχαμε βάλει στήν ἱστοσελίδα, μιά ἀνάρτηση γιά μιά μήτέρα ἀνάπηρη, πού εἶχε μόνο τό ἕνα της μάτι καί τό παιδάκι της ἔνιωθε πολύ ντροπή γιά αὐτό. Τό κοροϊδεύανε ὅλα τ΄ἄλλα τά παιδιά στό σχολεῖο καί τέλος πάντων τό παιδί, μεγάλωσε καί δέν τήν ἤθελε τήν μάννα του.  Ἔνοιωθε κόμπλεξ, γι’ αὐτό καί δέν τήν ἔπαιρνε μαζί του στίς διάφορες κοινωνικές του δραστηριότητες. Τήν κρατοῦσε σέ ἀπόσταση. Κάποια στιγμή μετά τό ἐπίγειο τέλος τῆς ζωῆς της, ἡ μητέρα ἀποκάλυψε μ’ ἕνα σημείωμα στό παιδί της, πού τήν εἶχε ἐν τῷ μεταξύ διώξει μέ τόν χειρότερο τρόπο, τήν συγκλονιστική ἀλήθεια: Τό παιδί της εἶχε ἀπό ἀτύχημα χάσει ὅταν ἦταν μικρό τό ἕνα του μάτι καί ἡ μητέρα του, τοῦ εἶχε δώσει τό δικό της. Εἶχε κάνει αὐτήν τήν θυσία χωρίς νά τό πεῖ στό παιδί της.  
Τά λέμε αὐτά, γιατί ὄντως εἶναι πολύ δυνατή αὐτή ἡ φυσική ἀγάπη, πού αἰσθάνεται ἡ μητέρα γιά τά παιδιά της. Ὅλο αὐτό βέβαια εἶναι δῶρο τοῦ Θεοῦ.  

4)Η ΑΓΑΠΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ Η «ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ» ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΩΓΗ.
Ἀντίστοιχα καί τά παιδιά ἀγαποῦν τή μητέρα τους. Ἡ μητέρα κατά κανόνα ἀπολαμβάνει μεγάλη ἀγάπη ἀπ΄τά παιδιά της.  Τά παιδιά πλησιαζουν τήν μητέρα πολύ πιό εὔκολα ἀπό ὁποιοδήποτε ἄλλο πρόσωπο.
Γιά αὐτό ἡ μητέρα παίζει ἕνα κύριο ρόλο στήν  ἀγωγή. Ἀκόμα καί ὅταν ἡ μητέρα μαλώσει τά παιδιά, λέει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, ἀκόμα καί ἄν τά ξυλοφορτώσει, κατόπιν τά παιδιά θά τρέξουνε πάλι στήν ἀγκαλιά της. 
Τά παιδιά προτιμοῦνε τήν μητέρα περισσότερο  ἀπό ὅλα τά ἄλλα πρόσωπα, εἴτε μέσα, εἴτε ἔξω ἀπό τήν οἰκογένεια. Τίποτα δέν εἶναι ἀσφαλέστερο καί ἀναγκαιότερο, γιά τά παιδιά, λέει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος, ἀπό τήν μητρική ἀγκαλιά.  Ἐπομένως θά μπορούσαμε νά ποῦμε ὅτι ἡ ἀγαπητική σχέση τῆς μητέρας μέ τό παιδί, εἶναι τό καταλληλότερο πλαίσιο-περιβάλλον ἐντός τοῦ ὁποίου μπορεῖ νά γίνει ἡ ὀρθόδοξη ἀγωγή.
Ὅλοι οἱ ἄνθρωποι κατ’ ἐξοχήν ἐπηρεάζονται ἀπό τίς μητέρες τους. Πίσω ἀπό τούς λεγόμενους μεγάλους, κρύβονται συνήθως μεγάλες μητέρες.  Μητέρες δηλαδή πού ἔκανα σωστή ὀρθόδοξη, «ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου» ἀγωγή.
Ἀπ΄τήν ἄλλη μεριά καί ἡ ἀγάπη τοῦ παιδιοῦ πρός τήν μητέρα του, θά πρέπει νά ἀξιοποιηθεῖ.  Εἶναι κάτι πολύ θετικό καί πολύ βοηθητικό στήν ἀγωγή.  Θά πρέπει ἡ μητέρα νά τήν «ἐκμεταλευτεῖ», μέ τήν καλή ἔννοια, καί νά ἐμφυσήσει στό παιδί της, τήν ἐν Χριστῷ ἀγάπη.  Δέν πρέπει νά ἀδιαφορήσει, οὔτε νά ἀκολουθήσει αὐτές τίς λεγόμενες «μοντέρνες» ἀντιλήψεις, πού δέν εἶναι καθόλου μοντέρνες… ἀντίθετα εἶναι πολύ παλαιές…εἶναι τοῦ ἀρχεκάκου ὄφεως, τοῦ ἀρχαίου ἐχθροῦ, ὁ ὁποῖος λέει: «ἄφησε τό παιδί νά κάνει ὅ,τι θέλει».

5)Η ΑΣΚΗΣΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΡΙΣΜΑ ΚΑΙ ΧΡΕΟΣ ΤΗΣ ΑΛΗΘΙΝΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ.
Δέν πρέπει ἠ μητέρα νά ἀκολουθήσει αὐτήν τήν ὀλέθρια «συνταγή». Οὔτε πρέπει νά ρωτάει τό παιδί  γιά τό «τί θέλει» καί… «ὅ,τι θέλει τό παιδί νά τό κάνει ἡ μητέρα». Δέν πρέπει νάγίνει ὑποτακτική τοῦ παιδιοῦ ἡ μητέρα. Μέ πολλή διάκριση ἴσως κάποτε, χρειασθεῖ νά «κάνει ὑπακοή» στό παιδί της, ἀλλά δέν θά πρέπει νά γίνει αὐτό ὁ κανόνας.
Γνώρισμα τῆς μητέρας δέν εἶναι τό «τίκτειν», δηλ. ἡ γέννηση παιδιῶν, λέει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος. Προσέξτε…Στήν κοινωνία ἐπικρατεῖ ἡ ἀντίληψη ὅτι ἡ γυναῖκα εἶναι γιά νά γεννάει παιδιά. Ὄχι, λέει ὁ ἱερός Πατήρ, δέν εἶναι γι’ αὐτό.
– Ποιό εἶναι τό γνώρισμα τῆς μητέρας; 
– Τό γνώρισμα τῆς μητέρας εἶναι ἡ ἀνατροφή τῶν παιδιῶν.  Τό «τίκτειν», τό νά γεννᾶ παιδιά εἶναι δῶρο τῆς φύσεως, δῶρο τοῦ Θεοῦ δηλάδή, ἀφοῦ καί τήν φύση ὁ Θεός τήν ἔκανε.  «Τό τίκτειν» εἶναι δῶρο, δέν εἶναι κα­­­­τό­ρθωμα τῆς μάννας.  Τό κατόρθωμα τῆς μάννας εἶναι τό νά δώσει σωστή ἀγωγή στά παιδιά. Τότε φέρει ἐπάξια τόν τίτλο μάννα, τότε εἶναι πραγματική μητέρα. 
Ἡ ἀνατροφή ἤ ὄχι , ἡ σωστή διαπαιδαγώγηση, ἡ ἐσφαλμένη, ἤ καί ἡ ἀνύπαρκτη κάποιες φορές, εἶναι κάτι πού ἐξαρτᾶται ἀπό τήν ἐλεύθερη προαίρεσή τῆς μητέρας (ἄν θέλει τό κάνει), ἐνῶ τό «τίκτειν» εἶναι τῆς φύσεως.
Θά γεννήσει ἀφοῦ ἔλθει εἰς γάμου κοινωνίαν, ἔτσι εἶναι ἡ φυσική τάξη.  Τώρα, θά μοῦ πεῖτε, ὅτι ὑπάρχουν καί κάποιες, οἱ ὁποῖες παρασύρονται ἀπό τόν «ἀνθρωποκτόνο» καί τά σκοτώνουν τά παιδιά τους πρίν τά γεννήσουν… Αὐτό ἄς μή τό σχολιάσουμε τώρα. Ὁμιλοῦμε γιά τήν φυσική τάξη, πού ἀκολουθεῖ τήν ἔλευση «εἰς γάμου κοινωνίαν». Ἄν ἡ μητέρα ἔχει φόβο Θεοῦ καί προσεύχεται καί εἶναι γιά τό καλό της, θά τήν εὐλογή­σει ὁ Θεός, θά συλλάβει καί θά γεννήσει.  Αὐτό εἶναι τό κατόρθωμα τῆς φύσεως, τοῦ Θεοῦ δηλαδή…
Ἀπό ἐκεῖ καί μετά ἀρχιζει νά παίζει ἀποφασιστικό ρόλο καί ἡ ἀνθρώπινη προαίρεση…νά  φανερώνεται ποιά εἶναι ἡ ἀληθινή μητέρα.  Μέ τήν ἐλεύθερη βούλησή της, μέ τήν ἐλεύ­θε­­ρη συνεργασία τῆς μητέρας μέ τή Θεία Χάρη ἐπιτυγχάνεται ἡ σωστή ἀγωγή, τό δόσιμο τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς στό παιδί. Ὄχι ἁπλῶς ἡ μετάγγιση τῆς βιολογικῆς ζωῆς, τῆς σωματικῆς συντήρησης καί αὔξησης, ἀλλά τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς.
Ἄν θυμᾶστε ἀπό τήν Ἱστορία, οἱ ἀρχαῖοι ὁμιλοῦσαν γιά τό «εὖ ζῆν». Ἔλεγε ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος ὅτι «τό ζῆν μοῦ τό δώσανε οἱ γονεῖς μου καί τό εὖ ζῆν μοῦ τό ἔδωσε ὁ δάσκαλός μου ὁ Ἀριστοτέλης».
Σήμερα εἴμαστε βέβαιοι ὅτι «τό εὖ ζῆν» τό δίνει βεβαίως ἡ Ἐκκλησία μας, ὁ Χριστός μας, ἀλλά διά μέσου τῆς μητέρας καί τοῦ πατέρα. Ὁ πατέρας, ἄς μήν τό ξεχνᾶμε, ἔχει τόν κύριο καί τόν πιό ὑπεύθυνο ρόλο στήν ἀγωγή σύμφωνα μέ τόν ἱερό Χρυσόστομο.

6. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΔΕΝ ΣΩΖΕΙ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ. ΕΚΕΙΝΟ ΠΟΥ ΣΥΜΒΑΛΛΕΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΑ ΣΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ.
Μόνο ὅταν ἡ γέννηση τῶν παιδιῶν συνδυάζεται μέ τήν χριστιανική ἀνατροφή τους ἀπό τόν πατέρα καί τήν μητέρα, μπορεῖ νά ἔχει γιά αὐτούς σημασία ἀπό σωτηρολογική ἄπο­ψη. Προσέξετε αὐτήν τήν φράση…
– Δηλαδή, σώζεται ἡ μητέρα, ἤ ὄχι, ὅταν γεννήσει  παιδιά; 
-Ὄχι.
-Πότε σώζεται;
-Ὅταν τά παιδιά της τά ἀναγεννήσει πνευματικά. Ὅταν τά βάλει στό δρόμο τοῦ Θεοῦ, τά μάθει νά ἐξομολογοῦνται, νά κοινωνοῦν , νά προσεύχονται, νά κάνουν ἀγώνα γιά τήν τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Ὅταν τά ἐμπνεύσει ὥστε νά βάλουν σάν κύριο σκοπό τῆς ζωῆς τους τό νά ἐκπληρώνουν πάντα τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, τό «ἀγαθό καί εὐάρεστο καί τέλειο».  Τότε… ὅταν σώζονται τά παιδιά, σώζεται καί ἡ μητέρα.
 Ἡ σωστή ἀνατροφή τῶν παιδιῶν ἔχει σωτηριολογική σημασία γιά τήν μητέρα. Τό νά γεννήσει παιδιά δέν εἶναι ἀρκετό. Μπορεῖ νά γεννήσει ἀκόμη καί πολλά παιδιά… δέν τήν σώζει αὐτό.
Ἐμεῖς τίς θαυμάζουμε τίς πολύτεκνες οἰκογένειες, καί ὄντως εἶναι ἀξιοθαύμαστοι οἱ ἄνθρωποι, γιατί ἔχουνε πολύ κόπο. Ἀλλά καί πάλι δέν σώζεσαι ὅταν κάνεις πολλά παιδιά… Σώζεσαι ὅταν  αὐτά τά πολ­λά παι­διά τά βάλεις στόν Παράδεισο.


7. ΣΩΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ, «ΕΑΝ ΠΑΡΑΜΕΙΝΟΥΝ ΟΙ ΙΔΙΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΓΝΟΤΗΤΑ, ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ, ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΙΟΤΗΤΑ».
Ἑρμηνεύει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος, τό βιβλικό χωρίο: «σωθήσεται ἡ γυνή διά τῆς τεκνογονιας, ἐάν μείνωσιν ἐν πίστει καί ἀγάπῃ καί ἁγιασμῷ μετά σωφροσύνης»ὡς ἑξῆς:
-«Ἐάν μείνουν μέσα στήν πίστη, στήν ἀγάπη, στόν ἁγιασμό καί στήν σωφροσύνη», ποιοί;
-Τό ζευγάρι ἀλλά καί τά παιδιά… Τότε θά σωθεῖ ἡ γυναῖκα διά τῆς τεκνογονίας. 
Ἐξαρτᾶ ὁ ἱερός Χρυσόστομος ἄμεσα τόν σωτηριολογικό χαρακτήρα τῆς τεκνογονίας ἀπό τήν παρα­σχεθεῖσα χριστιανική ἀγωγή στά παιδιά.  Λέει: «μηδέν οὖν ἀλγείτω ἡ γυνή», δηλαδή« ἄς μήν πονάει, ἄς μήν στεναχωριέται ἡ γυναίκα. Διότι τῆς ἔδωσε ὁ Θεός ὄχι μικρή παραμυθία, ὄχι μικρή παρηγοριά»
-Ποιά;
-Τό νά γεννάει παιδιά…Ἀλλά αὐτό εἶναι τῆς φύσεως.  Καί ἐκεῖνο εἶναι τῆς φύσεως…Δέν τῆς ἔδωσε μόνο αὐτό τό νά γεννάει παιδιά, ἀλλά τῆς ἔχει χαρίσει καί τό χάρισμα, τό διακόνημα, τό τάλαντο νά παιδοτροφεῖ, νά ἀνατρέφει τά παιδιά…Ἔχει πάρει μεγάλα δῶρα ἡ μητέρα ἀπό τόν Θεό καί αὐτά πρέπει νά τήν παρηγοροῦν στίς διάφορες δυσκολίες πού ἀντιμετωπίζει. Μόνο νά προσπαθεῖ νά ἀξιοποιεῖ σωστά αὐτά τά δῶρα.
«Ἐάν ἐπιμείνωσιν»  λέει, δηλαδή ἐάν μείνουν «στήν πίστη, στήν ἀγάπη, στόν ἁγιασμό, στήν σωφροσύνη». 
-Τί σημαίνει αὐτό τώρα; 
-Τό ἐξηγεῖ: «ἐάν αὐτούς (ἐνν. τούς παῖδας) ἐν ἀγάπῃ μετά τό τεκεῖν καί ἁγνείᾳ διατηρήσωσιν»( φοβερό ἔ!  Πῶς τό ἑρμηνεύει ὁ ἱερός Χρυσόστομος…): « ἐάν φυλάξουν τά παιδιά τους (ἀφοῦ τά γεννήσουν), μέσα στήν ἀγάπη καί στήν ἁγνεία(δηλαδή στήν ἁγνότητα)». Ὅταν τό κάνουν αὐτό οἱ γονεῖς θά πάρουν, ὄχι μικρό μισθό. Ἀντίθετα θά πάρουν πάρα πολύ μεγάλο μισθό, διότι ἀνέθρεψαν ἀθλητές γιά τόν Χριστό. 
Εἴδατε πῶς τό λέει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος;
Ὄχι μόνο οἱ γονεῖς πρέπει νά μείνουν σέ ἁγνότητα-σωφροσύνη καί ἀγάπη, γιά νά πετύχει ὁ γάμος. Πρέπει καί τά παιδιά νά τά ἀναθρέψουν ἔτσι ὥστε νά μείνουν μέσα στήν ἀγάπη, τήν ἐν Χριστῷ ἀγάπη καί στήν ἁγνότητα.  Πόσο λάθος κάνουν σήμερα οἱ μητέρες πού ἐκθέτουν τίς κόρες τους ἡμίγυμνες γιά νά παντρευτοῦν… γιά νά τραβήξουν τά βλέμματα τῶν ἀνδρῶν.  Πολύ μεγάλο λάθος. Ἀπό αὐτό τό χωρίο φαίνεται τό λάθος τους, διότι δέν διαφυλάττουν τά παιδιά τους ἔτσι σε ἁγνότητα, σέ καθαρότητα.  Ὅταν ρίχνεις τόν ἄλλον σέ πειρασμό καί ἐσύ ζημιώνεσαι τά μέγιστα. Ἔχεις καί ἐσύ μεγάλη ἁμαρτία, ὅταν προκαλεῖς.  Τό ζητούμενο καί ἡ ἐπιτυχία δέν εἶναι τό νά ὑπανδρεύσεις τό παιδί σου ἀλλά νά τό φυλάξεις ἁγνό μέχρι τό γάμο γιά νά στεφανωθεῖ ἐπάξια ἀπό τόν Χριστό τήν ὥρα τοῦ Μυστηρίου…

8.ΑΞΙΑ ΜΙΣΘΟΥ, ΟΧΙ Η ΤΕΚΝΟΓΟΝΙΑ ΑΛΛΑ Η ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΥΣΕΒΕΙΑ.
Αὐτή καθ’ ἑαυτήν λοιπόν ἡ τεκνογονία, δέν εἶναι ἄξια μισθοῦ καί σωτηρίας.
-Ἀλλά τί εἶναι ἄξιο μισθοῦ καί σωτηρίας;
-Ἡ ἀγωγή στήν εὐσέ­βεια…
Γι’  αὐτό θά πάρεις μισθό. Ὄχι γιατί ἔκανες παιδί.  
Καί σήμερα πολλές γυναῖκες ἔχουν ἐπιθυμία νά κάνουν ἕνα παιδί, γιατί εἶναι ἀπ΄ τήν φύση αὐτό. Εἶναι φτιαγμένος καί ὁ ὀργανισμός τους κατάλληλα…Ἀλλά δέν εἶναι ἐπιτυχία αὐτό… αὐτό δέν σέ σώζει.  Μερικές προσπαθοῦν νά κάνουν ἀκόμη καί μόνες τους παιδί. Σήμερα μέ τήν ἰατρική τεχνολογία μπορεῖ νά τό κάνεις. Ἀλλά δέν εἶναι ἐπιτυχία αὐτό…Ἔξω ἀπό τόν γάμο… ἀνύπαντρη μητέρα… καί τί τραύματα θά κουβαλάει αὐτό τό παιδί πού θά γεννηθεῖ χωρίς πατέρα. Ἀλλά καί ἡ ἴδια ἡ μητέρα δέν κερδίζει πραγματικά. Αὐτή ἡ ἱκανοποίηση πού θά νοιώθει ὅτι ἔγινε μητέρα, εἶναι ἁπλῶς μία φυσική ἱκανο­πο­ίηση πού δέν τήν ὁδηγεῖ στήν σωτηρία.
Ἡ σωτηρία της εἶναι νά κάνει, ὅπως λέει ὁ Θεός, τήν οἰκογένειά της, Ἐκκλησία σωστή- κατ΄οἶκον Ἐκκλησία- καί νά ἀναθρέψει τά παιδιά της ἐν Χριστῷ. Τότε ἐπέτυχε.
 Τότε μόνο σώζεται ἡ μητέρα…Ὅταν συμβάλλει στό νά παραμείνουν τά παιδιά της σταθερά στήν πίστη, στήν ἀγάπη, στήν ἁγιότητα. Ἄν τά διδάσκει καί τά συμβουλεύει καί τά κατευθύνει στά παραπάνω, τότε θά τῆς ἀνταποδοθοῦν ὅλα ἀπό τόν Θεό καί μάλιστα πλουσιοπάροχα…, τότε θά διασφαλίσει τήν σωτηρία της.

9. ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Η ΜΗ ΣΩΣΤΗ ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ.
Βλέπετε;  Δέν εἶναι ἁπλό πράγμα νά κάνεις οἰκογένεια, γιατί κινδυνεύεις καί ἐσύ. Ἡ μητέρα δηλαδή, κινδυνεύει…
Τί διακινδυνεύει;
-Τήν σωτηρία της. Θά πρέπει τά παιδιά πού θά κάνει νά τά πάει στόν Παράδεισο καί αὐτά.
Ἡ φροντίδα καί χριστιανική ἀγωγή τῶν παιδιῶν , ἀγοριῶν καί κο­ρι­τσιῶν εἶναι, ὅπως λέει ὁ Χρυσόστομος, ἀναμφισβήτητο ἔργο καί τῶν δύο: Τοῦ πατέρα καί τῆς μητέρας.  Στόν πατέρα δίνει τόν κύριο ρόλο, ἐπειδή, σύμφωνα μέ τόν λόγο τοῦ Θεοῦ, ὁ πατέρας εἶναι κεφαλή στήν οἰκογένεια.  Αὐτός δίνει λόγο στόν Θεό γιά τήν γυναῖκα του καί γιά τά παιδιά του. Δηλαδή εἶναι ὑπεύθυνος γιά τό ἄν θά πᾶνε στόν Παράδεισο ἤ ὄχι.  Αὐτό δέν σημαίνει ὅτι δέν εἶναι ὑπεύθυνη καί ἡ μητέρα γιά τά παιδιά καί τά παιδιά γιά τόν ἑαυτό τους ἐπίσης, καθώς καί γιά τοῦς γονεῖς σύμφωνα μέ τήν ἐντολή τῆς ἀγάπης. 
Οἱ γονεῖς ὅμως κυρίως εἶναι ὑπεύθυνοι γιά τήν σωτηρία τῶν παιδιῶν. Κατ΄ἐξο­χήν δέ καί κύριος ὑπεύθυνος εἶναι ὁ πατέρας.


10. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ Η ΚΟΙΝΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΑΓΩΓΗ.
Η ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΑΡΧΙΖΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥ/ΤΗΣ ΣΥΖΥΓΟΥ.
 Ἡ συνεργασία καί τῶν δύο γονέων εἶναι ἀπαραίτητη. Θά πρέπει νά ὑπάρχει κοινή γραμμή, ἡ γραμμή τοῦ Χριστοῦ. Θά πρέπει νά ὑπάρχει σύμπνοια, ἐκκοπή τοῦ θελήματος καί ἀλληλοϋπακοή(τοῦ πατέρα στή μητέρα καί τῆς μητέρας στόν πατέρα).
Ἐδῶ τώρα βεβαίως ἐξυπακούεται ὅτι πρίν παντρευτεῖς θά πρέπει νά διαλέξεις ἕναν ἄνθρωπο, πού νά ἔχει λίγο φόβο Θεοῦ.  Ἀλλιῶς τί ἀγω­γή θά δώσεις στά παιδιά, ἄν ἐσύ λές ἄλφα καί ὁ ἄντρας λέει ὠμέγα, ἤ τό ἀνάποδο. Ἐσύ λές ἄσπρο καί ὁ ἄλλος λέει μαῦρο… δυστυχῶς συμβαίνει αὐτό. 
Καταλαβαίνετε μετά, ὅτι τό παιδί εἶναι σέ μία σύγκρουση.  Σκέπτεται: ὁ μπαμπάς εἶπε αὐτό… ἡ μαμά λέει τό ἀντίθετο…, τώρα ποιό εἶναι τό σωστό;
Τό παιδάκι ἐπειδή ἀκόμα δέν ἔχει ἀναπτυγμένη πλήρως τήν κριτική ἱκανότητα- τήν διάκριση, οὔτε καί ἔχει ὅλες τίς γνώσεις τίς σχετικές μέ τόν Θεό καί τήν Ὀρθοδοξία, μπορεῖ νά παρασυρθεῖ ἀπ΄τά πάθη του καί νά πεῖ: ἐγώ θά πάω μέ τό πιό εὔκολο. 
-Τό πιό εὔκολο ποιό εἶναι; 
-Αὐτό πού μᾶς ψιθυρίζουν τά πάθη μας, ἡ σάρκα. 
Ἑπομένως θά πάει μέ τό μέρος ἐκείνου τοῦ γονιοῦ, πού ἔχει τό σαρκικό φρόνημα. Θά ἀκολουθήσει ἐκεῖνον ἀπό τούς γονεῖς, πού ἔχει  τό ὑλιστικό φρόνημα, αὐτό τό φρόνημα, πού κολλάει τόν ἄνθρωπο στήν γῆ καί ὄχι αὐτό πού τόν ἀνεβάζει στόν Θεό. 
Γι΄ αὐτό καθένας  πρέπει νά προσέξει  πολύ  πρίν παντρευτεῖ… μέ ποιόν θά  παντρευτεῖ .  Μέ ποιόν θά κάνει οἰκο­γένεια, ὥστε νά γίνει κατορθωτό τό νά δοθεῖ σωστή ἀγωγή στά παιδιά, ἔτσι ὥστε νά μήν κινδυνέψει καί ἡ δική του σωτηρία. Ἄν συνδεθοῦμε  μέ ἕναν ἄνθρωπο πού δέν ἔχει φόβο Θεοῦ, κινδυνεύει καί δική μας ἡ σωτηρία.  Κι αὐτό διότι δέν θά δοθεῖ σωστή ἀγωγή στά παιδιά, ἀφοῦ δέν θά ὑπάρχει σύμπνοια…Ἀντίθετα θά ὑπάρχει αὐτή ἡ συνήθης στά ἀποτυχημένα ζευγάρια, συνεχής σύγκρουση καί τριβή. 

11. Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΕΡΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ. Η ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ.
Ἡ μητέρα, λέει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, εἶναι τό καταλληλότερο πρόσωπο, τό ὁποῖο μπορεῖ νά πραγματώσει τό ἔργο τῆς ἀγωγῆς μέ τόν φυσιολογικότερο τρόπο…
-Γιατί;
-Διότι αὐτή παραμένει περισσότερο χρόνο στό σπίτι… ἤ τουλάχιστον παρέμενε…  Τώρα, στίς μέρες μας, μέ τίς φεμινιστικές διακηρύξεις,  πού πηγάζουν ἀπό τόν ἀποκρυφισμό καί ἀπό τήν μαγεία, δέν μένει πολύ στό σπίτι ἡ μητέρα. Τά  παιδιά τά παραλαμβάνει καποιά Φιλιππινέζα, κάποια Πακιστανή, κάποια γιαγιά ἤ μένουν ἀκόμη καί μόνα τους.  Τότε εἶναι, πού  τά παραλαμβάνει ἀποκλειστικά ἡ τηλεόραση, ἡ χειρότερη ἀπό ὅλες τίς νταντάδες ἡ ὁποία τά κατηχεῖ στήν ἀνηθικότητα, τή βία, τή Νέα Ἐποχή.
  Λοιπόν… ἐδῶ τά λέμε ἀστεῖα, ἀλλά εἶναι τραγικά.  Ἀπό ὅλα αὐτά καταλαβαίνετε πόσο ἀπίθανη εἶναι μετά ἡ σωτηρία τῶν γονέων. Διότι ἐφόσον δέν κάνουν αὐτά, πού πρέπει γιά τήν σωτηρία τῶν παιδιῶν τους, πῶς θά ἀπολογηθοῦν στόν Θεό; 
Θά πεῖ ὁ Θεός:«Τί κάνατε; ἐγκλη­ματίες  ἐφτιάξατε ὁπότε εἶστε καί ἐσεῖς ἐγκληματίες. Ἐγκληματίσατε ἀπέναντι τῶν παιδιῶν σας ἀλλά καί ἀπέναντι στήν κοινωνία μ’αὐτό πού ἐκάματε».
  Βλέπετε ὅλοι σᾶς λένε: «παντρέψου, παντρέψου»…
 Δέν εἴμαστε κατά τοῦ Γάμου. Ὁ Γάμος εἶναι εὐλογημένος δρόμος ἀπό τόν Θεό. Ἀλλ’ ὅμως δέν εἶναι ἁπλό τό πράγμα. Ἄν δέν τό κάνεις σωστά κινδυνεύεις…Ὁ Γάμος θέλει σωστή προετοιμασία καί γνώση τοῦ τί πᾶς νά κάνεις. Οὐσιαστικά πᾶς γιά νά μαρτυρήσεις καί νά σταυρωθεῖς. Νά βγεῖς ἀπό τόν ἑαυτό σου, νά πατάξεις τήν φιλαυτία σου καί νά φτάσεις στήν ἀνιδιοτελή ἀγάπη…
Ἡ μητέρα λοιπόν, λέγει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, ἀσκεῖ μεγάλη ἐπίδραση στό παιδί, ἐπειδή παραμένει περισσότερο χρόνο στό σπίτι.
Εἴπαμε ὅτι δυστυχῶς αὐτό στίς μέρες μας δέν τηρεῖται, ἄν  καί αὐτό εἶναι τό νορμάλ. Ἡ ψυχοσύνθεσή τῆς γυναίκας καί ἡ ὅλη της κατασκευή της  ταιριάζει στό νά εἶναι ἡ βασίλισσα τοῦ σπιτιοῡ.  Καί αὐτο δέν εἶναι καθόλου ὑποτιμητικό.
Παρομοιάζω τίς γυναῖκες καί τίς μητέρες, μέ τούς ἡσυ­χαστές .  Οἱ ἀληθινοί ἡσυχαστές μποροῦν νά προοδεύσουν πολύ περισσότερο ἀπό τούς ἄλλους μοναχούς οἱ  ὁποῖοι τρέχουν ἔξω στά διακονήματα. 
Οἱ ἡσυχαστές εἶναι οἱ πιό ἀκίνητοι.  Κάθονται στό κελί, προσεύχονται περισσότερο, ἡσυχάζουν, ἡρεμοῦνε, προσέχουν τούς λογισμούς καί τό νοῦ τους… Ἔτσι προοδεύουνε πολύ, πᾶνε πολύ ψηλά πνευματικά.

12. Η «ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ» ΤΗΣ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ.
Ἡ μητέρα ὅταν ἀξιοποιήσει πνευματικά τήν παραμονή της μέσα στό σπίτι, ἀνεβαίνει πολύ ὑψηλότερα πνευματικά ἀπό τόν ἄντρα, ὁ ὁποῖος  εἶναι ὅλη τήν ἡμέρα στήν ἀγορά. Ὁ ἄνδρας ἔχει προσβολές ἀπό ἕνα σωρό εἰκόνες καί ἀκούσματα, τά ὁποῖα εἶναι μεῖον, εἶναι ἀρνη­τικά, εἶναι ἀντίθετα μέ τήν πνευματική του πρόοδο. Θά πρέπει μετά νά κάνει ἀγώνα γιά νά τά ξεχάσει ὅλα αὐτά. Πρό πάντων θά πρέπει νά ἀγωνιστεῖ γιά νά ἐξαλείψει ὅλες τίς εἰκόνες, πού ἔπεσαν στήν ἀντίληψή του.
Τώρα ὅμως βλέπετε πῶς ὁ διάβολος τά κατάφερε καί ἔβαλε καί τήν γυναῖκα στήν «ἀγορά». Γεμίζει ἔτσι καί ἡ γυναῖ­κα μέ ἕνα σωρό εἰκόνες καί μέ πάρα πολλή κούραση.
-Ποιό εἶναι τό ἀποτέλεσμα;
-Τά παιδιά ἔχουν νά συναναστραφοῦν-ἀντιμετωπίσουν δυό κουρασμένους γονεῖς οἱ ὁποῖοι μαλώνουν συνεχῶς μεταξύ τους. Συνεχής ἀναταραχή ἀφ’ ἑνός καί ἀφ’ ἑτέρου ἔλλειψη σωστῆς φροντίδας γιά τά παιδιά. Ποῦ νά βρεθεῖ ὄρεξη καί ψυχική δύναμη στούς κουρασμένους-ἀγχωμένους γονεῖς ὥστε νά ἀσχοληθοῦν ὅπως πρέπει μέ τά νεαρά τους βλαστάρια. Ποῦ νά βρεθεῖ ἡ ψυχική κατάσταση καί ἡ ἡρεμία ὥστε νά ποῦν δύο λόγια ἀγωγῆς στά μικρά τους, δυό λόγια γιά τόν Χριστο.
Ἡ παραμονή τῆς μητέρας στό σπίτι ἀποτελεῖ τό κύριο ἐπιχείρημα τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου, ὥστε νά ἀποδώσει σ’ αὐτήν τήν κύρια εὐθύνη γιά τήν χριστιανική ἀνατροφή τῶν παιδιῶν.  «Τούς ἄνδρες», λέγει ὁ Ἅγιος Ἱεράρχης, «τούς περισποῦν πολλές φορές τά ταξίδια, οἱ κοινωνικές μέριμνες καί οἱ πολιτικές ὑποθέσεις. Οἱ γυναῖκες ὅμως καθώς εἶναι ἀπαλλα­γμένες ἀπό τέτοιες φροντίδες, μποροῦν εὐκολότερα νά ἐπιμελοῦνται τά παιδιά τους μιά καί ἀπολαμβάνουν στό σπίτι πολλή σχόλη». 
«Σχόλη» ξέρετε τί  θά πεῖ- ἐξ οὗ καί σχολεῖο…Σχολάζω σημαίνει ἡρεμῶ, ἡσυχάζω.  Αὐτή ἡ «σχόλη» εἶναι ὅ,τι καλύτερο γιά νά βρεῖ  κάποιος τόν Θεό. «Σχολάσατε καί γνῶτε ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός», λέει ἡ Ἁγία Γραφή.  «Γιά νά γνωρίσετε ὅτι ἐγώ εἶμαι ὁ Θεός πρέπει νά σχολάσετε, πρέπει νά ἡμρεμήσετε, νά ἡσυχάσετε, νά βρεῖτε τόν ἑαυτό σας».
Ἐρώτηση: Ἐννοεῖ δηλαδή τό ἡσυχαστήριο;
-Μπράβο, τό ἡσυχαστήριο…
 Σχολεῖο, γιατί τό λέμε σχολεῖο;
-Γιατί;
-Δέν τό ξέρετε;  Διότι γιά νά μάθεις, γιά νά διαβάσεις κατ’ ἀρχήν, γιά νά συγκεντρωθεῖς, πρέπει νά σχολάσεις ἀπό ὅλα τά ἄλλα.
– Μπορεῖς νά διαβάζεις στό κέντρο τῆς Ἐγνατίας;
-Δέν μπορεῖς νά συγκεντρωθεῖς ἐκεῖ πέρα…Πρέπει νά πᾶς σέ ἕνα ἥσυχο τόπο, νά ξεχάσεις ὅλα τ΄ ἄλλα νά καθίσεις ἐκεῖ, νά συγκεντρωθεῖς καί νά κάνεις μελέτη.  Θά πρέπει νά κατανοεῖς ὅ,τι θά διαβάζεις, νά τό ἀπομνημονεύσεις ἄν χρειάζεται …Ὅλα αὐτά θέλουν ἀμεριμνία, ἡσυχία, ἀπομάκρυνση ἀπό κάθε ἄλλο ἔργο, σχόλη ἀπό κάθε τί ἄλλο…Γι’ αὐτό τό λέμε σχολεῖο, τό μέρος ὅπου κανείς μαθαίνει…

13. Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ Η «ΣΧΟ΄ΛΗ». Η ΖΗΜΙΑ ΠΟΥ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΘΕΟΥΣ ΨΥΧΟΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΘΡΗΣΚΟ  ΝΕΟΕΠΟΧΙΤΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ.
Ἡ σύγχρονη μητέρα ἔχασε αὐτό τό χρόνο τῆς «σχόλης», πού χρειάζεται γιά τήν ἀγωγή τῶν παιδιῶν.  Ἔτσι ὀφείλει σήμερα νά «χάσει» χρόνο… τό «χάσει» ἐντός εἰσαγωγικῶν τώρα… καί νά τόν κερδίσει γιά τά παιδιά της.  Θά πρέπει νά ἀλλάξει τίς προτεραιότητες στή ζωή της. Νά βάλει ὡς πρώτη προτεραιότητα τά παιδιά, νά διαθέσει χρόνο πολύ καί ψυχική-σωματική δύναμη γιά τήν χριστιανική ἀγωγή τους. Ἔτσι θά μπορέσει νά κερδίσει οὐσιαστικά τήν ζωή της καί τήν σωτηρία της. 
Σήμερα ἔχουμε ἕνα βεβιασμένο παιδί γιατί ἔχουμε πολυάσχολες καί βιαστικές μητέρες.  Μέ πολλές ἀσχολίες καί μέ πολύ ἄγχος ἡ μητέρα. Μεταδίδει δέ αὐτό τό ἄγχος της καί στό παιδί. 
-Ἀποτέλεσμα;
-Ἀγχωμένα, ἄρρωστα ψυχικά παιδιά.
Ὁπότε λένε:
-Τί θά κάνουμε;
-Στόν ψυχολόγο.
Τά πᾶνε λοιπόν στούς παιδοψυχολόγους καί τά καταστρέφουνε ἀκόμα περισσότερο. 
-Γιατί;
-Διότι ὅλοι αὐτοί κατά κανόνα βασίζονται στους ἄθεους: στόν Φρόυντ καί σέ ὅλους αὐτούς. Τί ἔχουν αὐτοί νά ποῦν στά παιδιά; Ὁπωσδήποτε θά ποῦν λάθος πράγματα.  Τώρα μάλιστα τούς βάλανε καί στά σχολεῖα ἀφοῦ προηγουμένως διώξανε τούς Πνευματικούς…
Πρόσφατα διάβαζα ὅτι πλέον τά παιδιά δέν ἔχουν ποῦ νά ἀκουμπήσουν. Ἰδιαίτερα τά παιδιά πού ἔχουν τάσεις αὐτοκτονίας- ὑπάρχουν καί τέτοια παιδιά-, ἔχασαν καί τήν τελευταία ἀνθρωπίνως ἐλπίδα. Τά βλέπουν οἱ καθηγητές καί δέν ξέρουν πῶς νά τά βοηθήσουν. Ὅταν ὑπῆρχε ὁ Πνευματικός τά στέλνανε σ’ αὐτόν καί ἔβρισκαν τήν ἀληθινή χαρά τοῦ Χριστοῦ. Πρέπει νά γνωρίζετε ὅτι στήν ἐφηβεία εἶναι αὐξημένες οἱ αὐτοκο­τονίες, γιά πολλούς λόγους…Σ’ αὐτήν τήν ἡλικία τά παιδιά δέν ἔχουνε ἀκόμη στερεωθεῖ καλά στήν πίστη, καί στήν ἐν Χριστῷ ζωή. Δέν ἔχουν βρεῖ ἀκόμη τόν Θεό καί  τον ἑαυτό τους σωστά. Κινδυνεύουν πολύ ἀπ΄τόν διάβολο, ὁ ὁποῖος προσπαθεῖ νά τούς βάλει αὐτή τήν σκέψη γιά νά τούς ὁδηγήσει στήν αἰώνια κόλαση.
Παρ’ ὅλα αὐτά δέν θέλουμε Πνευματικούς στά σχολεῖα…Ἔτσι μᾶς λένε τώρα οἱ νεοεποχίτες… Μᾶς διδάσκουν ὅτι πρέπει νά γίνουμε «μεταχριστιανική κοινωνία», νά διώξουμε τόν Χριστό…Διότι ὁ Χριστός εἶναι ἐπικίνδυνος γιά τήν ζωή μας…
Μετά βέβαια ἐμεῖς θά πληρώσουμε γιά ὅλα αὐτά…

14. Η ΔΙΑΦΥΛΑΞΗ ΤΗΣ ΑΓΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ.
Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιά τόν Ἱερό Χρυσόστομο ὀφείλει νά ἐπιδεί­ξει ἡ μητέρα γιά τήν μελλοντική σωφροσύνη τῶν παιδιῶν της καί τῶν δύο φύλων.  Μερικές φορές φοβοῦνται οἱ μητέρες νά μιλήσουν στά παιδιά τους γιά αὐτό τό θέμα καί τ΄ ἀφήνουν τά παιδιά νά κάνουν, ὅπως νομίζουν αὐτά.  Τά ἐπιτρέπουν νά κάνουν φιλίες μέ τό ἄλλο φύλο, νά ἔχουν αὐτήν τήν ἐλευθεριότητα στή σχέσεις, ὑπακούοντας σ’αὐτά, πού δείχνει τό κουτί τοῦ διαβόλου ὡς πρότυπο ζωῆς.
Ἀνάλογες ἀντιλήψεις τίς περνᾶνε ἐπίσης οἱ ἰνστρούχτορες τῆς Νέας Ἐποχῆς, στή νέα γενιά μέσα καί ἀπό τά μαθητικά ἐγχειρίδια, μέσα ἀπό τόν κινηματογράφο καί τό διαδίκτυο.
Ἡ μητέρα θά πρέπει νά ὀμιλήσει καί νά πεῖ τά σωστά στά παιδιά: Καί στά ἀγόρια καί στά κορίτσια. Θά πρέπει νά τά συμβουλεύσει πῶς νά φυλάξουν τήν ἁγνότητά τους, τήν σωφροσύνη τους, τήν καθαροτητά τους … νά τούς ὑποδείξει τούς τρόπους. 
Ἐδῶ θά ἔλεγα θρηνώντας, ὅτι πολλές φορές συμβαίνει τό ἀντίθετο.  Τά παιδιά ἐνθα­ρρύνονται ἀπό τίς μητέρες στό νά γνωριστοῦνε καί νά συνάψουν ἐλεύθερες σχέσεις μέ πρόσωπα τοῦ ἄλλου φύλου, προτάσσοντας τό σλόγκαν: «πῶς ἀλλιῶς θά παντρευτοῦνε;».
Λές καί ἡ ἐπιτυχία εἶναι τό νά παντρευτεῖ κανείς. Ἀντίθετα ἡ ἐπιτυχία δέν εἶναι τό νά παντρευτεῖς, ἡ ἐπιτυχία εἶναι τό νά σωθεῖς, τό νά πᾶς στόν Παράδεισο.  Ἕνας γά­μος μπορεῖ νά γίνει ἡ αἰτία νά πᾶς στήν κόλαση. Ἀπ΄ αὐτά πού εἴπαμε νομίζω ὅτι τό καταλαβαίνει κανείς.

15. Η ΑΠΟΦΥΓΗ ΤΗΣ ΤΡΥΦΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΕΣΗΣ.
«Γιά νά πετύχει ἡ μητέρα τήν διαφύλαξη τῆς ἁγνότητας τῶν παιδιῶν της θά πρέπει νά δώσει μεγάλη σημασία στήν ἀποφυγή τῆς τρυφῆς καί τῆς ἄνεσης».  Προσέξτε τί ὡραῖα πράγματα λέγει ὁ ἱερός Χρυσόστομος καί πόσο ἐπικαιρα εἶναι στήν ἐποχή μας. 
-Πῶς θά φυλάξεις, ἐσύ μητέρα, τό παιδί σου στήν ἁγνότητα καί στήν σωφροσύνη; Πῶς θά μπορέσει νά μήν ἐξωκείλει στό σέξ καί στά σαρκικά πάθη;
-Χωρίς ἐκκοπή τῆς τρυφῆς καί τῆς ἄνεσης εἶναι ἀδύνατο. Πρέπει νά τό βοηθήσεις ὥστε νά μάθει, νά συνηθήσει καί νά ἀγαπήσει τήν ἐγκράτεια. Θά πρέπει νά ἐμπνευσθεῖ ἀπό ἐσένα, ὥστε νά ἀγαπήσει τήν σκληραγωγία καί ὄχι τήν τρυφή – τήν κακοπάθεια καί ὄχι τήν καλοπέραση- ὅπως ἄλλωστε μᾶς ἔχουν διδάξει οἱ Ἅγιοι Πατέρες.  Ἀπό τήν μητέρα ξεκινάει αὐτό…
Ἐάν ἡ μητέρα γιά παράδειγμα πηγαίνει τό νερό στό ξαπλωμένο κορίτσι της, πού τῆς λέγει «μαμά φέρε μου νερό» ε! τότε τό καταστρέφει… Ἀπαράδεκτα πράγματα…
-Τί μαθαίνει ἔτσι στό παιδί;  Μαθαίνει αὐτή τήν ἀγάπη γιά τήν τρυφή (καλοπέραση). Τό κάνει ράθυμο, τεμπέλικο, φιλήδονο, φίλαυτο. Ἀπό τήν ἀγάπη γιά τήν τρυφή καί τήν καλοπέραση, μετά φτάνουμε στά σαρκικά πάθη. Ἡ σαρκική ἡδονή ποτέ δέν εἶναι ἱκανή νά γεμίσει τόν ἄνθρωπο. Ἔχει κόρο.

16. ΜΟΝΟ Ο ΘΕΙΟΣ ΕΡΩΤΑΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΟΡΟ.
 Κάθε γήινη ἡδονή κάποια στιγμή, φτάνεις σ΄ ἕνα σήμειο, πού τήν βαριέσαι, ὁπότε ἀναζητᾶς κάτι πε­ρισσότερο, κάτι διαφορετικό. Γιά παράδειγμα πηγαίνεις ἀπό τήν ἡδονή τοῦ φαγητοῦ, στήν ἡδονή τῶν σαρκικῶν σχέσεων καί ἀπό ἐκεῖ πᾶς καί στίς διεστραμμένες σαρκικές σχέσεις καί πάλι δέν χορταίνεις. 
Διότι τό ἰδίωμα τῆς σαρκικῆς ἡδονῆς εἶναι ἀκριβῶς αὐτό: ὅτι δέν χορταίνει ποτέ ὁ ἄνθρωπος · καί ἀπό τήν ἄλλη πλευρά βαριέται, βαριέται, βαριέται…
 Ἐκεῖνο πού ἀληθινά δέν ἔχει κόρο εἶναι ἡ ἡδονή τοῦ Θεοῦ. Ὁταν, δηλαδή ἀγαπήσει κάποιος τόν Θεό, τότε μόνο δέν βαριέται καί δέν ζητάει τίποτε ἄλλο.  Διότι μόνο ὁ Θεῖος Ἔρωτας εἶναι αὐτό πού γεμίζει πλήρως τήν ἀνθρώπινη ψυχή.  Ἡ ψυχή ἔχει ἕνα ἄπειρο βάθος καί δέν γεμίζει παρά μόνο μέ τό ἄπειρο, δηλαδή μέ τόν Θεό.

17. Η ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ-ΚΑΚΟΠΑΘΕΙΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ.
-Βλέπετε λοιπόν, πώς ἡ μητέρα θά πρέπει νά καλλιεργεῖ ὄχι τήν καλοπέραση ἀλλά τήν σκληραγωγία στά παιδιά: καί στά ἀγόρια καί στά κορίτσια;
Ὄχι κάθε μέρα τρυφή, π.χ. κάθε μέρα τοῦρτες καί ὡραῖα φαγητά. Ὄχι καί δεύτερο φαγητό καί τρίτο φαγητό καί: «ἄφησε τό παιδί μή τοῦ μιλᾶς, θά τά πλύνω ἐγώ τά πιάτα».
 Ὄχι… πρέπει ἐσύ μητέρα νά βάζεις τά παιδιά καί τά ἀγόρια καί τά κορίτσια νά βοηθάνε, νά ψωνίζουν, νά συμμετέχουν στίς κοινές ὑποχρεώσεις τῆς οἰκογένειας, νά κουράζονται λίγο.  Δέν εἶναι ἀγάπη τό νά τά ἀφήνεις στήν χαλαρότητα καί στήν μαλθακότητα…τούς κάνεις κακό.
Ἡ φροντίδα τῆς μητέρας -αὐτή εἶναι ἡ θέση τοῦ Ἱεροῦ  Χρυσοστόμου- γιά τήν ἄσκηση καί σκληραγωγία τῶν παιδιῶν της, θά πρέπει νά ἀρχίσει ἀπό πολύ νωρίς. Ὅταν δηλαδή τά παιδιά της εἶναι πολύ μικρά – βρέφη ἀκόμη. 
Γι’ αὐτό συμβουλεύουν οἱ ἅγιοι Πατέρες: ὄχι πολλές ἀγκαλιές, ὄχι πολλά χάδια… δέν βοηθάνε τά παιδιά.
Ἀπό βρέφη ἀκόμη, παρατηρεῖ ὁ  Ἅγιος Ἱερά­ρχης, δέν θά πρέπει τά παιδιά νά  τά κακοσυνηθίζουν οἱ μητέρες μέ τό νά τά κρατοῦν συνεχῶς  στήν ἀγκαλιά τους.  Γιατί ἔτσι γίνονται μαλθακά, καί σαρκικά. Ἡ ἄνεση καί ἡ τρυφή, ὁδηγοῦν συνήθως στήν τεμπελιά καί στήν ἀνία.
 Βλέπετε ἕναν ἄνθρωπο νέο τεμπέλη, πού δέν θέλει νά δουλέψει…Πίσω ἀπ΄ αὐτόν πολλές φορές κρύβεται μιά κακή ἀγωγή, ἀπ΄τήν μητέρα, πού τοῦ τά πήγαινε ὅλα στό χέρι.
 Ἡ ἄνεση βλάπτει τήν ἀνθρώπινη φύση περισσότερο ἀπό ὁ,τιδήποτε ἄλλο.  Πολύ ἐπιτυχημένα ἔχουνε πεῖ  ὅτι ἡ ἄνεση ὁδηγεῖ στήν ἀνία.
18. Η ΑΝΕΣΗ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΙΑ. Η ΚΑΛΟΠΕΡΑΣΗ ΑΧΡΗΣΤΕΥΕΙ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ.
-Ξέρετε τί θά πεῖ ἀνία;
-Βαρεμάρα.
Ὅταν πήγαινα στό πανεπιστήμιο καί ἔβλεπα στά ἕδρανα ἐπάνω γραμμένο τό «βαριέμαι, βαριέμαι, βαριέμαι…»
– Καλά ὅλοι βαριοῦνται ἐδῶ μέσα;
-Ναί… καί ξέρετε γιατί βαριοῦνται;
-Διότι ὑπάρχει ἄνεση, καλοπέραση πολλή, ἡ ὁποία ἔχει σάν ἀποτέλεσμα τήν ἀνία. 
Αὐτός εἶναι  λόγος ἐξ αἰτίας τοῦ ὁποίου ὁ Θεός προκαταβολικῶς ἔβαλε στή ζωή  τοῦ ἀνθρώ­που τόν κόπο καί τήν ταλαιπωρία. Τοῦ τά ἔδωσε σάν ἕνα κάποιο χαλινάρι, πού τόν συγκρατεῖ καί τόν προστατεύει ἀπό τήν ἀχρήστευσή του.
  -Βλέπετε;
Ὅ,τι δέν ἐργάζεται, ὅ,τι δέν χρησιμοποιεῖται,  σκουριάζει.
Τό βλέπουμε αὐτό καί στά μηχανήματα καί παντοῦ: Ἕνα αὐτοκίνητο λ.χ. πού δέν κινεῖται, σιγά σιγά ἀχρηστεύεται. Ὅταν δέν χρησιμοποιεῖται δέν θά μείνει ὅπως εἶναι… γιατί εἶναι φτιαγμένο γιά νά κινεῖται…Μιά μπαταρία πού δέν χρησιμοποιεῖται, δέν φορτίζεται-ἐκφορτίζεται, καταστρέφεται. Μετά μένει ἀπό μπαταρία τό αὐτοκίνητο…
Ἔτσι κι ὁ ἄνθρω­πος…Ὅσο δέν κινεῖται, ὅσο δέν σκληραγωγεῖται, ὅσο δέν κακοπαθεῖ… τόσο σιγά- σιγά ἀχρηστεύεται. Ἀχρηστεύεται σωματικά καί διανοητικά. Λένε λ.χ. γιά τό Ἀλτζχάιμερ ὅτι πρέπει νά κάνουμε ἀσκήσεις στή διάνοιά μας γιά νά μήν τό πάθουμε. Ὅσο ἀφήνεις τό μυαλό σου, τήν διάνοιά σου νά μήν κάνει τίποτε, τόσο αὐτή καταστρέφεται. 
Νά λοιπόν  γιατί ὁ Θεός ἔδωσε τόν κόπο καί τήν ταλαιπωρία στόν Ἀδάμ καί στήν Εὔα καί σ’ ὅλους ἐμᾶς. Μᾶς τά ἔδωσε ἀπό ἀγάπη, σάν ἕνα χαλινάρι γιά νά μήν ἀχρηστευόμαστε.  Εὔλογα λοιπόν  συμπεραίνει κανείς ὅτι ἡ ἄκαιρη καί ὑπερβολική φροντίδα τῶν γονιῶν γιά τά παιδιά τους θά πρέπει νά ἀποφεύγεται.

19. Η ΑΚΑΙΡΗ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ Η ΥΠΕΡΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΑΝΩΡΙΜΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ.
Ἄκαιρη καί ὑπερβολική ἔ; 
Προσέξτε, δέν λέμε νά τά ἀφήσετε τελείως ἀφρόντιστα, ἀλλά νά μήν τούς δίνεις τά πάντα στό χέρι.  Διότι αὐτό εἶναι καταστροφικό γιά τήν σωματική, ἀλλά προπάντων  γιά τήν ψυχική τους ὑγεία.
 Ἔλεγε ὁ Πατήρ Προφύριος, αὐτός ὁ ἁγια­σμένος ἄνθρωπος ὅτι ἡ ὑπερ- προστασία, κάνει τά παιδιά…
-Τί προξενεῖ στά παιδιά ἡ ὑπερπροστασία, ξέρετε; 
-Τά κάνει ἀνώριμα τά παιδιά.  Ἡ ὑπέρπροστασία, κατά τήν ὁποία ἡ μάννα εἶναι συνέχεια πίσω ἀπό τό παιδί σάν ὑπηρέτης καί συνέχεια τό «κανακεύει»-παρατηρεῖ ἀρρωστημένα λέγοντας «μή, μή,  μή τό κάνεις αὐτό, μή τό ἄλλο, μή τό ἄλλο»…Λοιπόν αὐτή ἡ ἀγωγή τά κάνει ἀνώριμα τά παιδιά.

20. Η ΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΚΟΡΙΤΣΙΟΥ. Η ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΣΜΙΚΗ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ, ΤΟΥΣ ΣΤΟΛΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΕΝΟΔΟΞΙΑ.
Εἰδικότερα στήν μητέρα ἀναθέτει ὁ Ἅγιος Ἱεράρχης τήν ἰδιαίτερη ἀγωγή τῆς θυγατέρας.
«Ἄς μαθαίνει» ,λέγει,« ἡ μητέρα στήν κόρη της, τό νά ἀπομακρύνεται, τό νά ἀπέχει ἀπό τήν κοσμική πολυτέλεια».
 Ἐννοεῖται βέβαια, ὅτι ἔχει ἀπο­μακρυνθεῖ καί ἡ ἴδια…  Ἄν ἡ ἴδια βάφεται καί καθρεφτίζεται καί ὅλα αὐτά πού ξέρετε, πολύ φυσικά καί τό κοριτσάκι της, πού τήν βλέπει, θά κάνει τά ἴδια.  Στήν ἀρχή θά πάρει κρυφά, τίς μπογιές τῆς μαμᾶς, τά καλλυντικά κ.λ.π….μετά θά τά κάνει φανερά.  Τό ἀντίθετο λοιπόν ἀπό τήν φιλαρέσκεια καί τόν στολισμό θά πρέπει νά μάθει ἡ μητέρα στήν κόρη…
 Ἡ ἀποχή ἀπό τήν πολυτέλεια, τόν στολισμό καί τήν κενοδοξία, ἀπο­­τελεῖ κεντρικό σημεῖο ἀναφορᾶς τοῦ Ἱεροῦ Πατέρα γιά τήν χριστιανική  ἀγωγή τοῦ γυναικείου φύλου. Σ΄ αὐτά πού εἶναι εἶναι ἐπιρρεπές τό παιδί, σ’αὐτά θά  πρέπει νά δοθεῖ ἰδιαίτερη βαρύτητα ἀπό τήν μητέρα, ὥστε νά μήν ὑποχωρήσει στήν κακή ροπή τό νεαρό μέλος τοῦ Χριστοῦ.
Τό γυναικείο φύλο πράγματι ρέπει πρός τήν πολυτέλεια, τόν στολισμό, τήν κενοδοξία. «Κενόδοξον τοῦτον τό ζῶον» λέει ἕνα Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας…«Τό ζῶον»… δηλαδή ἡ γυναῖκα…Δέν τό λέγει ὑποτιμητικά…Θέλει νά πεῖ, αὐτός ὁ ζωντανός ὀργανισμός , αὐτή ἡ ζωντανή ὕπαρξη, εἶναι κενόδοξη.
 Γιά αὐτό προσέξτε, κατ’ ἐξοχήν ἐσεῖς, πρέπει νά πολεμήσετε τήν κενοδοξία μέσα σας.  Αὐτό τό πάθος γίνεται αἰτία πολλῶν πτώσεων καί ψεμμάτων καί ἀτίμωσεων ἀκόμα. Διότι «πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινωθήσεται» ὅπως εἶπε ὁ Κύριος. 

21. Η ΑΓΩΓΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΡΧΙΖΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΗΛΙΚΙΑ (ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΤΙΓΜΗ ΤΗΣ ΣΥΛΛΗΨΕΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΖΩΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ).
Τό σημαντικότερο ἐδῶ εἶναι, ὅτι ἡ ἀγωγή αὐτή θά πρέπει νά ἔχει τήν ἀφετηρία της στήν πρώτη κιόλας παιδική ἡλικία.  Μήν περιμένεις νά διδάξεις τήν κόρη σου τήν περιφρόνηση στά κοσμικά στολίδια καί στά βαψίματα, ὅταν φθάσει στήν ἐφηβεία.  Θά πρέπει ἀπό μικρό κοριτσάκι νά τό ἐμπνεύσεις ὥστε νά τά ἀποστρέ­φεται αὐτά. Ἡ μητέρα πιθανόν νά μήν τά΄χει στό σπίτι ὅλα αὐτά τά σύνεργα (κραγιόν, στολίδια κ.λ.π.) ἀλλά τό κοριτσάκι θά τά δεῖ στίς φιλενάδες, στό σχολεῖο, στά συγγενικά σπίτια ἐνδεχομένως.  Θυμᾶμαι εἶχα πάει σέ μιά κατασκήνωση γιά νά ἐξομολογήσω τά παιδιά καί νά τούς κάνω Θεία Λειτουργία. Ἦταν κοριτσάκια τοῦ δημοτικοῦ κι ἀπ΄τήν ἄλλη πλευρά, σέ ἄλλο κτίριο ἦταν τ΄ ἀγοράκια, τοῦ δημοτικοῦ ἐπίσης. Λοιπόν… τά μέν κοριτσάκια εἴχανε σχεδόν ὅλα ἀπό μερικούς καθρέπτες, χτένες καί ἀπό  ἕνα σακουλάκι μέ «σύνεργα» μπογιές,  πώς τά λέτε αὐτά κραγιόν… καί ὅλη τήν ἡμέρα -ὅπως διαπίστωναν οἱ μεγαλύτεροι πού τά φρόντιζαν-  χτενιζόντουσαν, βαφόντουσαν καί καθρεπτίζονταν…Κοριτσάκια  Πέμπτης – Ἔκτης δημοτικοῦ .  Ἀπ’ τήν ἄλλη μεριά τ’ ἀγόρια ἦταν στόν κόσμο τους… παίζανε μπάλα συνεχῶς…
Τά κοριτσάκια λοιπόν τί συνέβαινε; Παρέσερνε τό ἕνα τό ἄλλο. Δέν ὑπῆρχε σωστή ἀγωγή ἀπ΄τό σπίτι…Διότι γιά νά φέρουν αὐτά τά «σύνεργα» ἐκεῖ, σημαίνει ὅτι οἱ μητέρες τούς  τά δώσανε. Ἤ μήπως τά πήρανε κρυφά;…  Τό κάθε παιδάκι ἔχει αὐτά πού τοῦ ἔβαλε ἡ μαμά του στή βαλίτσα του… Ἄρα οἱ μητέρες τούς τά βάλανε αὐτά στήν τσάντα τους. Τελείως λάθος ἀγωγή…
Ἀπ΄τήν πρώτη παιδική ἡλικία θά πρέπει λοιπόν τά κοριτσάκια, νά μαθαίνουν νά περιφρονοῦν τά στολίδια καί τήν «περιποίηση» τοῦ ἑαυτοῦ τους. Αὐτονόητο βεβαίως εἶναι ὅτι γιά νά ἀσκήσει ἡ μητέρα τήν παραπάνω παιδαγωγία στήν κόρη της, θά πρέπει ἡ ἴδια νά τό ἔχει βιώσει προηγουμένως. Ἔτσι θά μπορέσει κατόπιν νά τήν διδάξει ἐπιτυχημένα.

22. ΟΙ ΘΥΓΑΤΕΡΕΣ ΜΙΜΟΥΝΤΑΙ ΤΙΣ ΜΗΤΕΡΕΣ ΤΟΥΣ.
Στίς συναναστροφές τους οἱ θυγατέρες ἀρέσκονται νά μιμοῦνται τά ἤθη τῶν μητέρων τους.  Οἱ μητέρες σάν πρότυπα μιμήσεως τῶν θυγατέρων τους μπο­ροῦν νά τίς βλάψουν ἤ νά τίς ὠφελήσουν, ἀνάλογα μέ τόν τρόπο πού ζοῦνε .  Λέει ὁ Ἅγιος Ἱερός  Χρυσόστομος:
– «Θυγάτριον ἔχεις;» δηλ. «ἔχεις κοριτσάκι»;
«Ὅρα»δηλ. «πρόσεξε» «μή διαδέξηται τήν βλάβην»«μήν τό κάνεις διάδοχο στήν βλάβη σου». Εἶσαι ἐσύ  βλαμμένη… , συγνώμη δηλαδή… ἔχεις βλα­φτεῖ ἐσύ; (διότι ἡ ἁμαρτία εἶναι βλάβη)… 
-Λοιπόν… μήν κάνεις διάδοχο καί τό παιδί σου στήν ἀρρώστεια σου. Σταμάτησε ἐσύ τό κακό στόν ἑαυτό σου, γιά νά μήν ἔχεις καί διάδοχο μετά- γιά νά μήν κληροδοτήσεις τή βλάβη καί στούς ἀπογόνους σου. Τό παιδάκι σου θά μιμηθεῖ ἐσένα. 
-Διότι λέει ὁ ἱερός Χρυσόστομος «φιλεῖ γάρ πως» «ἀγαπάει», συνηθίζεται…κατά κανόνα συμβαίνει… τί;
-«Τά ἤθη τῶν μητέρων νά ρυθμίζουν τά ἤθη τῶν παιδιῶν», οἱ συνήθειες τῶν μητέρων εἶναι καθοριστικές γιά τίς συνήθειες τῶν παιδιῶν. 

23. ΑΓΩΓΗ ΜΕ ΘΕΤΙΚΟ ΤΡΟΠΟ ΚΑΙ ΠΡΟΤΡΟΠΕΣ.
Οἱ μητέρες ὀφείλουν καί μέ θετικό τρόπο νά ἀσκοῦν καί νά καθοδη­γοῦν τίς κόρες τους στήν ἀρετή. Ὄχι μόνο «μή», «μή κάνεις αὐτό, μή κάνεις τό ἄλλο», ἀλλά καί θετικά…Νά τούς λένε «κάνε αὐτό, κάνε ἐκεῖνο» χωρίς βέβαια καταπίεση…Ἀλλά ὀφείλουν οἱ μητέρες νά προτρέπουν-συμβουλεύουν-παρακινοῦν τά παιδιά τους στό ἀγαθό… εἶναι ἔργο τους καί αὐτό.
«Νά τίς ἐπιβλέπετε», λέει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος, μιλώντας στίς μητέρες γιά τίς κόρες τους.«Τίς κόρες σας νά τίς ἐπιβλέπετε, νά τίς ἐκπαιδεύετε, ὥστε νά γίνουν νοικοκυρές. Περισσότερο ἀπό ὅλα ὅμως νά τίς ἐκπαιδεύετε ὥστε νά εἶναι εὐλα­βεῖς».Πρό πάντων ἡ εὐλάβεια· ὄχι μόνο νά ξέρει νά φτιάχνει ὡραῖα φαγητά…«Νά τίς ἐκπαιδεύετε ὥστε νά εἶναι  σεμνές, ἀφιλάργυρες (νά μήν ἀγαπᾶνε τά ἀργύρια, τά χρήματα) καί νά ἀποφεύγουν τούς καλλωπισμούς».  

24. Η ΣΩΣΤΗ ΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ.
Μάλιστα ὁ ἱερός Πατήρ στήν ἀγωγή αὐτή τῶν θυγατέρων προσδίδει εὐρύτερες παιδαγωγικές καί κοινωνικές διαστάσεις.  Ἡ σωστή ἀγωγή τῶν κοριτσιῶν ἔχει σημασία γενικότερη, γιά ὅλη τήν κοινωνία.
«Ἄν τίς διαπλάσετε μέ αὐτό τόν τρόπο»,λέγει,«ὥστε  νά εἶναι ἀφιλάργυρες, νά μήν ἀγαπᾶνε τούς καλλωπισμούς, τίς ὀμορφιές, τά πλεξίματα τῶν μαλλιῶν (καί ὅλα αὐτά τά γνωστά: κομμωτήρια, βαψίματα κ.λ.π.) δέν θά σώσετε μόνο αὐτές, ἀλλά καί τούς ἄνδρες, μέ τούς ὁποίους  θά τίς ὑπανδρεύσετε. Καί ὄχι μόνο τόν ἄντρα (σώζει μία καλή γυναίκα) ἀλλά καί τά παιδιά, πού θά γεννηθοῦν… ἀκόμα καί τά ἐγγόνια…
Ὅταν ἡ ρίζα εἶναι καλή τότε καί τά κλαδιά θά ἁπλώσουν καλύτερα, καί γιά ὅλα αὐτά θά πάρετε τόν μισθό σας… Νά γίνονται ὅλα μέ πολύ ἐπιμέλεια σάν να μήν ὠφελεῖ κανείς μόνο μιά ψυχή ἀλλά πολλές διά μέσου τῆς μιᾶς. Ἔτσι, πνευματικά καλλιεργημένη ἡ κόρη θά πρέπει νά βγεῖ ἀπ΄ τό πατρικό σπίτι, γιά νά ἔρθει σέ γάμο. Ὅπως ἀκριβῶς ὁ ἀληθινά σωστός ἀθλητής, ἔτσι βγαίνει καί ἡ σωστά μεγαλωμένη κόρη ἀπό τήν παλαίστρα..Κατέχοντας τήν ἐπιστήμη τῆς συζυγικῆς ζωῆς καί τῆς ἀνατροφῆς τῶν παιδιῶν μέ κάθε λεπτομέρεια, ὀφείλει (καί μπορεῖ μέ τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ) νά μεταβάλλει ὅλα τά μέλη τῆς οἰκογένειας της πρός τό καλό, σύμφωνα μέ τήν δική της ψυχική ὀμορφιά. Ὅπως ἡ μαγιά μεταβάλει ὅλο τό φύραμα».
-Βλέπετε τί ὡραῖα τά λεέι ὁ Ἱερός Χρυσόστομος;

25. Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΗ ΜΗΤΕΡΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΝΕΙ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ.
Ἡ μητέρα εἶναι σάν τήν μαγιά καί καλεῖται νά ζημώσει ὅλη τήν οἰκογένεια.  Μέ τήν ὀμορφιά της, ὄχι τήν ἐξωτερική (πού τῆς τήν δίνει καί αὐτήν ὁ Θεός, ἀλλά καί αὐτήν τήν ἐξωτερική ὡραιότητα τήν καταστρέφει ἡ ἐσωτερική ἀσχήμια καί γίνεται ἀπαίσια, ἡ ἄλλοτε ὡραία κόρη) ἀλλά τήν ἐσωτερική- τῆς ψυχῆς. Ὅταν ὑπάρχει ἐσωτερική ὀμορφιά τότε καί ἐξωτερικά θάλλει ὁ ἄνθρωπος…Τό πρόσωπο λάμπει τότε καί χαίρεσαι νά βλέπεις ἕναν τέτοιο ἄνθρωπο.
Ἡ μητέρα λοιπόν καλεῖται νά ἔχει αὐτήν τήν ἐσωτερική ὀμορφιά καί νά λειτουργεῖ σάν μαγιά…
-Πῶς χρησιμοποιοῡμε τήν μαγιά ξέρετε;…
Τώρα δέν ζυμώνετε στά σπίτια. Ἐμεῖς στό Ἅγιο Ὅρος, πού ζυμώνουμε τό γνωρίζουμε… Βάζεις λίγο, μιά χούφτα ἀπό αὐτό τό ζυμάρι σέ μιά σκάφη μέ εἰκοσι κιλά ἀλεύρι τό μέσημέρι λ.χ. καί  τήν ἄλλη μέρα τό πρωί ἔχει φουσκώσει ὅλο αὐτό. Ἔχει ζυμωθεῖ ὅλο τό ἀλεύρι, ἀπό αὐτήν τήν χούφτα ζύμη πού ἔβαλες.  Εἶναι οἱ μύκητες οἱ ὁποῖοι δουλεύουνε τό ἀλεύρι ὅλην τήν νύχτα καί τό ζυμώνουνε.
Κατά ἀνάλογο τρόπο καλεῖται νά λειτουργήσει καί ἡ μητέρα μές στήν οἰκογένεια. Ἀφοῦ προηγουμένως ἡ ἴδια ἔχει ἐργαστεῖ στόν ἑαυτό της μέ τή Θεία Χάρη καί ἔχει ἀποκαταστήσει τήν προσωπική ἐσωτερική της ὀμορφιά, στήν συνέχεια ἤ ἔστω παράλληλα θά πρέπει νά φροντίζει ὥστε νά κάνει καί τά ἄλλα μέλη τῆς οἰκογένειάς της τό ἴδιο ὄμορφα ψυχικά, ὄχι σωματικά.

26. ΣΤΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ.
Δέν πρέπει νά ἐκδαπανᾶται στό πῶς θά στολίσει τά παιδιά της γιά νά εἶναι κουκλάκια ἐξωτερικά, μέ φιογκάκια κ.λ.π. ἀλλά πῶς θά τά στολίσει μέ τήν ἁγνότητα, τήν ταπείνωση, καί τήν ἀγάπη…
  Τώρα ἔχουνε βγάλει καί μόδες γιά τά παιδάκια, γιά τά μωρά…Δέν ξέρω ἄν κάνουνε -πῶς τά λένε αὐτά- καί ἐπιδείξεις μόδας γιά τά μωρά…
Δέν πρέπει λοιπόν ἡ μητέρα νά ἐκδαπανᾶται σ’αὐτά, ἀλλά νά φροντίζει πῶς θά στολίσει τά παιδιά της πνευματικά.  Πῶς θά τά μάθει νά ἀγωνίζονται γιά νά γίνουν ταπεινά, νά γίνουν ὑπάκουα, νά εἶναι πιό ἁγνά στήν σκέψη τους στίς αἰσθήσεις τους κλπ., κλπ.
Ἀπ΄ὅλα αὐτά εἶναι φανερό ὅτι, γιά τόν Ἱερό Χρυσόστομο, ἡ χριστιανική ἀγωγή δέν ἀποτελεῖ αὐτονομημένο ἔργο, πού ἀναφέρεται καί περιορίζεται σέ κάποια στενά χρονικά ὅρια τῆς πρώτης ἡλικίας τῶν παιδιῶν.  Δέν εἶναι μόνο γιά τά παιδικά χρόνια ἡ ἀγωγή, ἀλλά εἶναι ἡ ὑποδομή γιά τήν μετέπειτα προσωπική ζωή τοῦ ἀνθρώπου. Καί ὄχι μόνο…
Ἡ ἀγωγή πού θά ἀσκηθεῖ στό παιδί, εἶναι ἡ προϋπόθεση καί τό θεμέλιο τῆς κατοπινῆς ἐπιτυχημένης, εὐάρεστης στόν Θεό συζυ­γικῆς καί εὐρύτερης κοινωνικῆς ζωῆς.  
Δηλαδή τό ἔργο πού κάνει ἡ μητέρα στό βρέφος εἶναι ἔργο γιά ὅλη τήν κοινωνία – προσέξτε!!- γιά ὅλη τήν ἀνθρωπότητα.  Ἡ ἀγωγή ἐπηρεάζει τό βρέφος, ἐπηρεάζει τήν κατοπινή γυναῖ­κα, ἐπηρεάζει τήν κατοπινή μητέρα, τήν κατοπινή κοινωνική λειτουργό, τό μελλοντικό ὑπεύθυνο μέλος τῆς κοινωνίας…

27. ΣΥΜΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΣΥΖΥΓΩΝ.
 Ἀσκώντας ἡ μητέρα τήν ἀγωγή τῶν παιδιῶν της μπορεῖ καί θά πρέπει βέβαια νά ἔχει πρόθυμο βοηθό στό ἔργο της τόν σύζυγό της.
-Πότε ὅμως;
-Ἐξαρτᾶται ἀπ΄ αὐτήν…Ὅταν προηγουμένως τόν ἔχει κατακτήσει καί αἰχμαλωτήσει μέ τήν ἀγάπη της.   Μέ τό νά εἶναι σάν μητέρα σεμνή ἁγνή καί γενικῶς ἐνάρετη. Ἔτσι θά προσελκύσει τόν Θεό στήν παιδαγωγική αὐτή φροντίδα, καί  ὅταν ἔχει τόν Θεό, τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ πάνω της, θά ἑλκύει  καί τόν ἄνδρα της κοντά της. 
Ὅταν εἶναι ἐνάρετη καί χαριτωμένη (μέ τή Θεία Χάρη ἐπάνω της), τότε καί ὁ ἄνδρας της θά ἀναπαύεται σ΄ αὐτήν. Θά τήν βοηθάει καί δέν θά χρειάζεται νά τοῦ πεῖ: «μήν πᾶς στό καφενεῖο, μήν μ΄ ἀφήνεις μόνη μου»… ἀφοῦ θά χαίρεται νά εἶναι μαζί της. 
-Γιατί φεύγουν οἱ  ἄνδρες νομίζετε ἀπ΄ τά σπίτια;
-Διότι οἱ γυναῖκες εἶναι «στριμμένες», ἔχουν χάσει τήν Χάρη καί σοῦ λέει ὁ ἄνδρας: «Ἀμάν! πῶς θά καθήσω δίπλα της; Νά φύγω λίγο γιά νά γλυτώσω».  Καί κοιτάει πότε θά περάσει ἡ ὥρα…Ὅσο γίνεται περισσότερο ἀργά νά πάει πίσω, μήπως καί ἔχει κοιμηθεῖ ἐν τῷ μεταξύ ἡ γυναίκα του στό σπίτι.
Ἀπ΄ τήν ἄλλη μεριά γκρινιάζει ἡ γυναῖκα γιατί λείπει ὁ ἄντρας. Ἔ! Βέβαια θά λείπει, γιατί δέν τόν ἔχεις ἑλκύσεις μέ τήν ἀγάπη σου, τόν διώχνεις μέ τήν γκρίνια σου ἤ καί ἄν δέν τοῦ λές τίποτα, βλέπει τά μοῦτρα σου.  Βλέπει τήν ἔκφρασή σου, αἰσθάνεται τήν ψυχή σου, τήν ἐσωτερική κατάκριση πού τοῦ κάνεις.
Ὅταν λοιπόν ἑλκύσει ἡ γυναίκα τόν ἄνδρα της μ΄ αὐτόν τόν τρόπο, ὄχι μόνο δέν θά συμβεῖ τίποτα δυσάρεστο, ἀλλά καί ὅλα στήν οἰκογένεια θά πηγαίνουν καλά.  Αὐτά τά λέει ὁ Ἱερός Χρυσόστομος.
Καί τό τελευταῖο γιά νά ὁλοκληρώσουμε. 

28. Η ΜΗΤΕΡΑ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΟ ΚΑΤΗΧΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΥΖΥΓΟΥ ΤΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ.
Κατά τόν χρόνο, πού ὁ ἄνδρας ἀσκεῖ τήν χριστιανική ἀγωγή στά παιδιά του, ἡ σύζυγος ὀφείλει νά εἶναι παροῦσα καί νά ὑποβοηθᾶ τό παιδαγωγικό ἔργο τοῦ ἄνδρα της!  Ὄχι νά φεύγει ἤ νά λέει τ΄ ἀντίθετα…- πολύ χειρότερο αὐτό τό δεύτερο: «Ἀφῆστε τόν πατέρα σας, μήν τόν ἀκοῦτε»… αὐτό εἶναι φοβερό (ἐννοεῖται  βέβαια, ὅτι λέει σωστά πράγματα ὁ πατέρας…).
 Θά πρέπει κανείς νά προσέξει πολύ πρίν παντρευτεῖ, μέ ποιόν θά συνάψει σχέση, μέ ποιόν-ποιάν θά φτιάξει τήν κατ΄οἶκον Ἐκκλησία του.
«Ὅταν ὁ πατέρας διηγεῖται μιά βιβλική ἱστορία θά πρέπει ἡ μητέρα νά ἐπικροτεῖ καί νά ἐπιβεβαιώνει» λέει ὁ ἱερός Πατήρ…Θά μοῦ πεῖτε:
-«Ὑπάρχουν τέτοιοι πατεράδες σήμερα»;
– Ὑπάρχουν…
 -Πῶς; …..
-Λίγοι …
– Ὑπάρχουν…Γνωρίζω ἕναν πατέρα, πού αὐτός μαζί μέ ὅλη του τήν οἰκογένεια ἀκοῦ­νε τίς ὁμιλίες, αὐτές πού κάνουμε ἐδῶ- μέσω ἴντερνετ (ἀφοῦ βρίσκεται σέ ἄλλη πόλη)…Καί μοῦ λέει αὐτός ὁ εὐλογημένος: «Πάτερ τίς ἀκοῦμε οἰκογενειακά ὅλοι (τά παιδιά του εἶναι στήν ἐφηβεία) καί δόξα τῷ Θεῷ δέν ἔχουμε κανένα πρόβλημα…».
Δέν ἔχουν κανένα πρόβλημα μέ τά παιδιά τους.
-Μά πῶς εἶναι δυνατόν… Στήν ἐφηβεία τά παιδιά καί νά μήν ἔχουν προβλήματα;
Ὁ κόσμος συνήθως λέει ὅτι «εἶναι στήν ἐφηβεία τό παιδί» ὁπότε τοῦ δικαιολογοῦνται τά πάντα- «στήν ἐφηβεία τό παιδί μπορεῖ νά κάνει τά πάντα».  Δέν μπορεῖ ἤ μᾶλλον δέν θέλει «νά κάνει τά πάντα», ἐάν ἔχει σωστή ἀγωγή…Θά θέλει καί θά κάνει μόνο τά σωστά…
 «Ὅταν λοιπόν ὁ πατέρας διηγεῖται μιά τέτοια βιβλική ἱστορία», λέγει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, «ἄς κάθεται κοντά καί ἡ μητέρα». Ἐφόσον μέ τίς διηγήσεις αὐτές διαπλάθεται ἡ ψυχή τοῦ παιδιοῦ ἄς βοηθεῖ καί αὐτή  μέ τήν παρουσία της καί ἄς ἐπαινεῖ  αὐτά πού διηγεῖται ὁ πατέρας.
-Βλέπετε; Πρέπει ἡ μητέρα νά στηρίζει τήν προσωπικότητα τοῦ πατέρα στά παιδιά. Νά ἐπικροτεῖ τά ὠφέλιμα, πού ἐκεῖνος διδάσκει.
Ὄχι, αὐτό πού γίνεται συνήθως…: Δηλαδή τό νά προσπαθεῖ ἡ γυναῖκα νά γκρεμίσει τόν σύζυγό της μπροστά στά παιδιά, γιά νά τά πάρει μέ τό μέρος της καί νά ἔχει αὐτή τό «κουμάντο» στήν οἰκογένεια…  Αὐτό εἶναι φοβερό. Τό ἴδιο βέβαια μπορεῖ νά κάνει καί ὁ ἄνδρας. Ἀλλά τώρα, ἐπειδή εἶστε ἐδῶ γυναῖκες γιά αὐτό τό λέω σέ σᾶς. 

29. ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ ΣΤΙΣ ΨΥΧΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ.
Θά πρέπει νά στηρίζεις, νά προάγεις καί νά ἐξυψώνεις τήν προσωπικότητα τοῦ ἄνδρα σου… νά τήν ἑδραιώνεις στίς ψυχές τῶν παιδιῶν. Ἐννοεῖται βέβαια ὅτι ἔχεις σωστό ἄνδρα καί γι’ αὐτό τό θέμα μιλήσαμε προηγουμένως. 
Πρέπει νά ξέρετε ὅτι οἱ ἄνδρες πάρα πολύ τό θέλουνε αὐτό, δηλαδή τό νά νοιώθουνε ὅτι ἡ γυναῖ­κα τους, τούς στηρίζει. Νά αἰσθάνονται ὅτι τούς ἀποδέχεται κατ΄ἀρχήν καί δέν τούς ἀμφισβητεῖ. Αὐτό βοηθάει πάρα πολύ τή ἀγάπη  μέσα στήν οἰκογένεια.
 Ὅταν  ἡ γυναῖκα ἀμφισβητεῖ τόν ἄνδρα της καί μάλιστα μπροστά στούς ἄλλους, μπροστά στά παιδιά της, αὐτό εἶναι ὅ,τι χειρότερο…
  Λοιπόν αὐτά ἤθελα νά σᾶς πῶ, δέν ξέρω πῶς περάσε ἡ ὥρα… Ἄν θέλετε νά ρωτήσετε κάτι… νά συζητήσουμε. Ἄν ἔχετε ἐνστάσεις ἤ παρατηρήσεις ἤ ὅ,τιδήποτε ἄλλο…


30. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Ἐρώτηση 1η: ΓΙΑ ΤΟ «ΑΥΞΑΝΕΣΘΕ ΚΑΙ ΠΛΗΘΥΝΕΣΘΕ» ΣΤΗΝ Θ. ΧΑΡΗ.
Νά ρωτήσω καί ἐγώ κάτι; Τό «αὐξάνεσθε καί πληθύνεσθε» δέν ἐννοεῖ σαφῶς τόν ἀριθμό μόνο… Πρέπει νά αὐξάνεις σέ Χάρη τά παιδιά σου…;
-Πολύ ὡραῖα…
– Λέγετε ότι γράφει ἡ πυραμίδα ἐντός εἰσαγωγικῶν πού λέμε, ἡ μητέρα ἄν ἴσως θά κάνει σωστά παιδιά, τά σωστά παιδιά κάνουνε καί αὐτά σωστά παιδιά καί γίνεται…ἔτσι γίνεται ἡ αὔξηση.
-Ἡ αὔξηση ἡ πνευματική…
-Ἐπειδή τό λαβαίνουμε λίγο λάθος αὐτό σάν μήνυμα, θεωροῦμε μέ τό νά κάνεις ἔξυπνα παιδιά ἔχεις σωθεῖ…
-Ἀκριβῶς αὐτό, τό εἶπε ὁ Ἱερός Χρυσόστομος ξεκάθαρα.  Θά σω­θεῖς ὅταν τ’ἀναθρέψεις σωστά, ὄχι ἁπλῶς ὅταν τά γεννήσεις. Πολύ ὡραῖο αὐτό ναι! «Αὐξάνεσθε καί πληθύνεσθε» στήν Θεία Χάρη ὄχι στόν ἀριθμό…Κι ὁ ἀριθμός ἐντάξει…Ἀλλά τό ζητούμενο εἶναι αὐτά τά παιδιά πού θά δώσει ὁ Θεός νά αὐξηθοῦν στήν αἴσθηση τῆς Θείας Χάρης, νά ἐνεργοποιήσουν ὅσο τό δυνατόν πληρέστερα τήν Βαπτισματική Θεία Χάρη. Πολλά ἤ λίγα παιδιά δέν εἶναι τό ζητούμενο…ἀλλά παιδιά «κεχαριτωμένα»… αὐτό εἶναι τό ζητούμενο.
Ἄν δώσει ὁ Θεός πολλά «νά εἶναι εὐλογημένο»…Ἐμεῖς δέν θά βάζουμε ἐμπόδιο στό πόσα παιδιά θά ἔχουμε…  Καί αὐτό εἶναι ἐπίσης ἕνα μεγάλο λάθος: ὁ οἰκογενειακός προγραμματίσμός… Βάζουμε τό δικό μας θέλημα πάνω ἀπό τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί λέμε: «ἐγώ θά κανονίσω πόσα παιδιά καί πότε θά τά κάνω τά παιδιά».  Τεράστιο λάθος…Βάζουμε τόν Θεό στήν ἄκρη…Καί βέβαια μετά ὅταν θέλεις… δέν μπορεῖς νά κάνεις τά παιδιά, καί μετά τρέχεις γιά ἐξωσωματικές καί λοιπά… Ὅλα αὐτά συμβαίνουν διότι κυριαρχεῖ ὁ ἐγωισμός μας .
Ἄν βάζαμε σωστούς στόχους…Καί ὁ σωστός στόχος ἕνας εἶναι …Ὁ Χριστός εἶναι, ἡ Θεία Χάρις εἶναι ὁ Ἕνας καί μοναδικός Στόχος… Τότε θά ἦταν πάρα πολύ ὡραῖα ἡ ζωή μας καί οἱ οἰκογένειες θά ἤτανε παράδεισος.  Ὅσο δέν θέλουμε νά πάρουμε τό ζυγό μας, νά μποῦμε στόν ζυγό τοῦ Χριστοῦ ὁ ὁποῖος εἶναι ἐλαφρός καί χρηστός… ἔ, τότε…τόσο βασανίζομαστε καί μπαίνουμε κάτω ἀπό τούς ἄλλους ζυγούς, τοῦ διαβόλου τούς ζυγούς, πού εἶναι πολύ βαρεῖς.  Πάρα πολύ βαρεῖς… καί ἔχουμε γεμίσει μέ ψυχοπαθεῖς καί μέ καταθλιπτικούς καί μέ ὑποψήφιους γιά αὐτοκτονία.  Διότι ἀκριβῶς δέν τηροῦμε αὐτές τίς προδιαγραφές, τοῦ Κατασκευαστοῦ Μας… τίς ἐντολές τοῦ ἁγίου Θεοῦ Μας.
-Κάτι ἄλλο;
Λέγε ἐσύ.

Ἐρώτηση 2η…………ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ (Δέν άκούγεται. Ἦταν σχετικά μέ τήν ἀγάπη τῆς μητέρας)
-Κι ὅταν τ’ἀποκτήσει βέβαια ἀκόμα περισσότερο.  Τή δίνει ὁ Θεός σάν δῶρο. Ἀλλά καί γενικῶς ἡ γυναῖκα ἔχει αὐτό τό χάρισμα τῆς ἀγάπης. Ἔχει καρδιά, ὅπως ἔλεγε καί ὁ Πατήρ Παΐσιος… ἀλλά τί παθαίνει ἡ γυναῖκα; Αὐτή τήν καρδιά τήν σκορπάει σέ πράγματα πού δέν ἀξίζουνε. Ἔχει ἕνα ποτήρι καί θέλει νά ἔχει καί ἕνα ὡραῖο σεμεδάκι ἀπό κάτω κεντητό καί νά΄χει καί ἕνα λουλουδάκι  ἔτσι ζωγραφιστό!…, καί κολλάει ἡ καρδιά της καί «ξοδεύεται» ἡ ἀγαπητική της δύναμη σ’ αὐτά.  Σιγά- σιγά δίνει τήν καρδιά της λίγο στό λουλουδάκι, λίγο στό σεμεδάκι, λίγο στό «συνολάκι» -πῶς τό λένε-…  καί δέν μένει μετά γιά τό Θεό τίποτα… Αὐτό εἶναι πού παθαίνουμε.
-Μετά ἔρχεται ἡ κατάκριση…
-Ναί ὅλα αὐτά.  Μετά πέφτουμε στά πάθη. Ναί…

Ἐρώτηση 3η:ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΑΚΟΗ
-Ἔλεγε ὁ Ἱερός Χρυσόστομος ὅτι ὁ ἄντρας ἀγαπάει καί ἡ γυναῖκα ὑπακούει.
-Ναί· αὐτό δέν σημαίνει ὅτι δέν ἀγαπάει κιόλας…Ἁπλῶς ὁ Θεός ἔδωσε τόν δυσκολότερο ρόλο στόν ἄντρα.  Δηλαδή ὁ ἄντρας καλεῖται νά ἀγαπάει ἀκόμα καί ὅταν ἡ γυναῖκα δέν τόν ἀγαπάει.  Πρᾶγμα πού εἶναι πολύ δύκολο…  Νά ἀγαπήσεις καί τόν ἐχθρό σου.  Μπορεῖ πράγματι νά γίνει ἡ γυναῖκα του ἐχθρός του.  Θά πρέπει νά μήν παύσει νά τήν ἀγαπάει . Ἡ γυναῖκα πάλι καλεῖται νά κάνει κάτι πιό εὔκολο.  Νά ὑπακούει στόν ἄντρα. Ἀλλά ἐάν ἔχει ἕναν τέτοιο ἄνδρα, πού τήν ἀγαπάει, κορόϊδο  εἶναι νά μήν τόν ὑπακούει; Τήν συμφέρει νά ὑπακούει. Μέσα στή ὑπακοή βεβαίως πάλι εἶναι ἡ ἀγάπη. Ὅταν κάποιον τόν ἀγαπᾶς τότε τόν ὑπακοῦς, ἔτσι δέν εἶναι; Ἀκόμη καί ἄν εἶσαι κουρασμένη, ὅταν σοῦ ζητήσει μία χάρη θά τοῦ τήν κάνεις διότι τόν ἀγαπᾶς…Κόβεις τό θέλημά σου ἀπό ἀγάπη, τόν ὑπακοῦς… ἐκτός ἁμαρτίας φυσικά… ἐννοεῖται. 
Ἐπίλογος
Ἄς εὐχηθοῦμε τά ὅσα ὑπέροχα μᾶς διδάσκουν οἱ ἅγιοι Πατέρες νά τά κάνουμε πράξη ὥστε νά δημιουργηθεῖ μία νέα χριστιανική γενιά ἀνθρώπων «ζητούντων τήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ». Κύριο ρόλο σ’ αὐτό θά παίξουν οἱ ἅγιες μητέρες. Ὁ ἁγιασμός θά ἔρθει ἐάν οἱ ἄνθρωποι πού σκέπτονται νά δημιουργήσουν ἤ ἤδη ἔχουν οἰκογένεια, ζήσουν κατά Θεόν, κάνοντας τήν οἰκογένειά τους «κατ’ οἶκον Ἐκκλησία».  
 Τά σύγχρονα ἀλλοτριωτικά δῆθεν «ἀπελευθερωτικά» κηρύγματα πού διαστρέφουν τούς ἄνθρώπους καί τούς ἀπομακρύνουν ἀπό τήν Ἁγία Μας Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἄς μήν βρίσκουν τόπο μέσα μας.
Ὁ Θεός διά πρεσβειῶν τῆς Ἁγιωτέρας ὅλων τῶν μητέρων ἀλλά καί ὅλων τῶν παρθένων, τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου ἄς μᾶς χαρίσει ἀληθινές, ὑπεύθυνες, συνειδητοποιημένες, ἅγιες μητέρες. Ὅλοι οἱ Ἅγιοι μᾶς δίνουν τό πρότυπο, τό μέτρο ἀλλά καί τήν βοήθεια πού χρειαζόμαστε. Ἡ Χάρις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἶναι μαζί μας. Ἀπό ἐμᾶς ἐξαρτᾶται ἡ τελική ἔκβαση. Ἡ συνεργασία μας μέ τήν Θεία Χάρη θά φέρει τόν εὐκταῖο καρπό. Ἡ πατρίδα μας ἀλλά καί ὅλος ὁ κόσμος ἔχει ἐπείγουσα μεγάλη ἀνάγκη ἀπό ἁγίους καί μάλιστα ἅγιους νέους καί ἅγιους γονεῖς: πατέρες καί μητέρες.
Ἡ γενιά πού ἔρχεται ἄς εἶναι μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ καί διά πρεσβειῶν τῆς Παναχράντου Του Μητρός καί πάντων τῶν Ἁγίων, μία γενιά ἀληθινά ὀρθόδοξη καί χριστιανική ὥστε νά δοξάζεται καί τώρα καί πάντοτε τό πανάγιο Ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος Ἀμήν! 
Ἐλᾶτε νά κάνουμε προσευχή τώρα.

Δόξα Πατρί καί Υἱῷ καί Ἁγίῳ Πνεύματι
καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Εὐλογητός εἶ Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν, ὁ πανσόφους τούς ἁλιεῖς 
ἀναδείξας καταπέμψας αὐτοῖς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον καί δι΄ αὐτῶν τήν οἰκουμένη σαγηνεύσας φιλάνθρωπε . Δόξα Σοι

Δι’εὐχῶν τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν, ἐλέησον καί σῶσον ἡμᾶς. Ἀμήν

ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ Τῼ ΘΕῼ ΔΟΞΑ!

ερομόναχος Σάββας γιορείτης
http://HristosPanagia3.blogspot.com

Πηγή